Nowojorska ustawa o wspomaganym umieraniu (Medical Aid in Dying) staje przed wyzwaniami prawnymi, a obrońcy praw osób z niepełnosprawnościami i przywódcy katoliccy ostrzegają przed zagrożeniami dla najbardziej bezbronnych pacjentów.
Redakcja (29.07.2026 Gaudium Press ) 11 czerwca przed siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych zebrali się demonstranci trzymający jaskrawopomarańczowe i białe transparenty niosące spójny przekaz: sprzeciw wobec wspomaganego samobójstwa lekarskiego. Ich hasła głosiły: „Zasługujemy na opiekę – nie na samobójstwo”, „Samobójstwo nie jest leczeniem”, „Finansujcie usługi – nie samobójstwo” oraz „Wspomagane samobójstwo jest niebezpieczne i dyskryminujące”.
Część protestujących stała, inni siedzieli na wózkach inwalidzkich, reprezentując koalicję End Assisted Suicide, zrzeszającą organizacje broniące praw pacjentów, która twierdzi, że przepisy dopuszczające wspomagane samobójstwo dyskryminują osoby z niepełnosprawnościami. Ich obawy koncentrują się na nowojorskiej ustawie o wspomaganym umieraniu (Medical Aid in Dying Act, MAID), która ma wejść w życie 5 sierpnia.
Sprzeciw koalicji wykroczył poza publiczne demonstracje i trafił do sądu federalnego. W pozwie złożonym 11 czerwca do Sądu Okręgowego Stanów Zjednoczonych dla Wschodniego Okręgu Nowego Jorku powodowie twierdzą, że ustawa pozwala pracownikom służby zdrowia przepisywać śmiertelne leki „nie po to, by złagodzić ból lub cierpienie – lecz by spowodować śmierć pacjenta i celowo ułatwić samobójstwo”.
Przełomowa ustawa w Nowym Jorku
Ustawę o wspomaganym umieraniu podpisała 6 lutego gubernator Kathy Hochul, dzięki czemu Nowy Jork stał się 13. stanem – obok Dystryktu Kolumbii – który zezwala na wspomagane samobójstwo lekarskie dla kwalifikujących się pacjentów.
Hochul wskazała osobiste doświadczenie jako kluczowy czynnik swojej decyzji. Wspominając walkę swojej matki z ALS, opisała, jak była świadkiem ogromnego cierpienia, czując się bezsilna wobec możliwości jego złagodzenia.
„Nasz stan zawsze będzie niezłomnie bronił wolności mieszkańców Nowego Jorku i ich prawa do autonomii cielesnej, co obejmuje prawo osób w stanie terminalnym do spokojnego i godnego zakończenia życia z godnością i współczuciem” – powiedziała Hochul po podpisaniu ustawy.
Gubernator zatwierdziła przepisy dopiero po wprowadzeniu kilku poprawek, mających wzmocnić zabezpieczenia i odpowiedzieć na obawy zgłaszane przez przeciwników.
Według Dennisa Pousta, dyrektora wykonawczego Katolickiej Konferencji Stanu Nowy Jork, zmiany te obejmują obowiązkowy pięciodniowy okres oczekiwania, ocenę stanu zdrowia psychicznego oraz osobiste badanie przez lekarza prowadzącego. Wnioski o MAID muszą być rejestrowane w formie nagrania audio lub wideo, a osoby, które mogłyby odnieść korzyść finansową ze śmierci pacjenta, nie mogą pełnić funkcji świadków ani tłumaczy. Prawo to jest też ograniczone wyłącznie do mieszkańców stanu Nowy Jork.
Poust powiedział, że kolejna istotna poprawka rozszerzyła ochronę wolności religijnej poza placówki stacjonarne, obejmując również podmioty stowarzyszone, takie jak katolickie programy opieki domowej i usługi hospicyjne.
„Ochrona dla placówek opieki stacjonarnej istniała zawsze” – powiedział – „ale została rozszerzona o podmioty stowarzyszone”.
Obawy o dalsze rozszerzenie ustawy
Dla przeciwników debata wykracza jednak poza obecne zapisy ustawy. Wielu uważa, że Nowy Jork może podążyć ścieżką podobną do Kanady, gdzie przepisy dotyczące wspomaganego umierania od czasu ich wprowadzenia uległy znacznemu rozszerzeniu.
Poust argumentował, że trendy obserwowane w Kanadzie stanowią trafniejszy model niż zmiany zachodzące w poszczególnych stanach USA. Zaznaczył, że choć Kanada wprowadziła wspomagane umieranie na poziomie krajowym, zwolennicy w obu krajach z czasem dążyli do rozszerzenia kryteriów kwalifikowalności.
Wskazał konkretnie na planowane zmiany w Kanadzie, które pozwolą osobom chorującym psychicznie ubiegać się o wspomaganą śmierć medyczną (Medical Assistance in Dying), o ile parlament nie podejmie działań przed 17 marca 2027 roku.
„To moja największa obawa” – powiedział Poust, wyrażając obawę, że przyszłe propozycje w Nowym Jorku mogłyby rozszerzyć kryteria kwalifikowalności poza choroby terminalne, obejmując schorzenia przewlekłe lub diagnozy zdrowia psychicznego.
Kościół katolicki niezmiennie sprzeciwia się eutanazji i wspomaganemu samobójstwu. Nauczanie Kościoła przedstawia życie ludzkie jako dar powierzony przez Boga, a nie własność, którą człowiek posiada w sposób absolutny. Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza, że eutanazja bezpośrednia, w tym działania mające na celu zakończenie życia osób chorych, niepełnosprawnych lub umierających, jest moralnie niedopuszczalna.
Obrońcy praw osób z niepełnosprawnościami ostrzegają przed dyskryminacją
Wśród najgłośniejszych krytyków przepisów dopuszczających wspomagane samobójstwo znajdują się obrońcy praw osób z niepełnosprawnościami, którzy twierdzą, że takie regulacje prowadzą do nierównego traktowania w systemie opieki zdrowotnej.
Matt Vallière, dyrektor wykonawczy Patients Rights Action Fund oraz Institute for Patients’ Rights, powiedział, że pełne skutki nowojorskiej ustawy ujawnią się dopiero po jej wdrożeniu.
„Będziemy musieli obserwować i czekać” – powiedział. „Kto wie, komu to zaszkodzi”.
Vallière twierdzi, że osoby najbardziej narażone mogą doświadczać dyskryminacji poprzez oferowanie im wspomaganego samobójstwa zamiast równoważnych nakładów na leczenie, usługi wsparcia czy programy zapobiegania samobójstwom.
End Assisted Suicide złożyła pozwy w Kalifornii, Kolorado, Delaware, Illinois i Nowym Jorku. Organizacja ma nadzieję, że sprawy te ostatecznie trafią przed Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych.
Według Vallière’a przepisy dotyczące wspomaganego samobójstwa z czasem raczej się rozszerzają, niż zawężają.
„Te przepisy nigdy nie stają się bardziej ostrożne” – powiedział. „Nigdy się nie zaostrzają; zawsze się rozszerzają”.
Działaczka Ebony Payne powtórzyła te obawy w oświadczeniu wyjaśniającym swój udział jako indywidualnej powódki w procesie przeciwko ustawie o wspomaganym samobójstwie w Illinois.
„Zagrożenia, z jakimi mierzą się osoby żyjące z niepełnosprawnością, są już wystarczająco poważne” – powiedziała Payne. „Nie potrzebujemy dokładać do nich kolejnego w postaci wspomaganego samobójstwa – i to wszystko rzekomo w imię współczucia”.
Vallière wskazał również na to, co uważa za sprzeczność w polityce publicznej. Podczas gdy większość osób wyrażających myśli samobójcze kierowana jest do programów zapobiegania samobójstwom, argumentował, że osobom z zagrażającymi życiu niepełnosprawnościami zamiast tego oferuje się dostęp do medycznie wspomaganej śmierci.
„W każdym innym przypadku” – powiedział – osoby te otrzymałyby pełne wsparcie stanowych programów zapobiegania samobójstwom.
Przeciwnicy powołują się na doświadczenia Kalifornii
Przeciwnicy często wskazują na Kalifornię, gdzie wspomagane samobójstwo lekarskie stało się legalne w 2015 roku, jako dowód tego, co może nastąpić z czasem.
Molly Sheahan, zastępczyni dyrektora ds. zdrowych rodzin w Kalifornijskiej Konferencji Katolickiej, powiedziała, że w Kalifornii obserwuje się rosnące wykorzystanie wspomaganego samobójstwa oraz rosnącą liczbę zgonów na mocy tej ustawy.
„Ogólnie rzecz biorąc, to, co widać w Kalifornii, to brak odpowiedniego nadzoru” – powiedziała.
Według Sheahan liczba zgonów związanych ze wspomaganym samobójstwem przekroczyła 1000 w 2024 roku – najnowszym roku, dla którego dostępne są dane. Zauważyła również, że gubernator Gavin Newsom podpisał w 2025 roku ustawę znoszącą klauzulę wygaśnięcia (sunset provision) w kalifornijskiej End of Life Option Act, czyniąc tę ustawę trwałą.
Z perspektywy Kościoła katolickiego, jak podkreśliła Sheahan, uwaga powinna być skierowana na kompleksową opiekę nad pacjentami zmagającymi się z ciężką chorobą, obejmującą leczenie bólu, opiekę paliatywną, usługi hospicyjne oraz wsparcie duchowe.
Inicjatywa Whole Person Care, powstała we współpracy kalifornijskich biskupów katolickich z katolickimi systemami opieki zdrowotnej, ma na celu zapewnienie pacjentom i parafianom wsparcia przez cały okres ciężkiej choroby oraz w drodze ku końcowi życia.
Debata trwa w miarę wejścia ustawy w życie
W miarę jak Nowy Jork przygotowuje się do wdrożenia ustawy o wspomaganym umieraniu, debata wokół wspomaganego samobójstwa lekarskiego pozostaje głęboko podzielona. Zwolennicy postrzegają ustawę jako rozszerzenie osobistej autonomii i godności pacjentów w stanie terminalnym. Przeciwnicy twierdzą, że naraża ona na większe ryzyko najbardziej bezbronne grupy społeczne, zwłaszcza osoby z niepełnosprawnościami, zmieniając przy tym tradycyjną rolę medycyny.
Wobec toczących się postępowań sądowych i organizacji społecznych bacznie monitorujących wdrożenie ustawy, Nowy Jork ma szansę stać się kolejnym ogniskiem ogólnokrajowej debaty na temat opieki u kresu życia, autonomii pacjenta, praw osób z niepełnosprawnościami oraz granic przepisów dotyczących wspomaganego umierania.
- Raju Hasmukh, z materiałami OSV News
