Kapelani wojskowi i bp Scott McCaig ostrzegają: kanadyjska polityka ograniczająca odwołania do Boga może przedefiniować wolność religijną i miejsce wiary w życiu publicznym.
Redakcja (7 września 2026, Gaudium Press ) Nowa polityka kanadyjskich sił zbrojnych, ograniczająca odwołania do Boga podczas oficjalnych działań związanych z pracą rządu, wywołała debatę o wolności religijnej, świeckości państwa i roli wiary w instytucjach publicznych. Ostry sprzeciw wyrazili katolicki bp Scott McCaig, ordynariusz polowy, oraz kapelani wojskowi tworzący międzyreligijną koalicję.
Źródłem kontrowersji są wytyczne wydane przez rząd Kanady 29 lipca 2026 roku w ramach dokumentu Canadian Armed Forces Military Personnel Training 03/26 – Spiritual Reflections in Military Contexts (Szkolenie personelu wojskowego Kanadyjskich Sił Zbrojnych 03/26 – Refleksje duchowe w kontekstach wojskowych). Instrukcja stanowi, że kapelani wojskowi wszystkich tradycji religijnych, a wraz z nimi wolontariusze, studenci, wykonawcy, pracownicy dorywczy oraz zatrudnieni w Departamencie Obrony Narodowej (DND), nie mogą używać sformułowań odnoszących się do Boga podczas wydarzeń powiązanych z oficjalnymi działaniami rządu.
Przedstawiciele władz bronią tej polityki, przedstawiając ją jako próbę poszanowania wolności sumienia i wolności wyznania przy jednoczesnym zapewnieniu włączającego charakteru wydarzeń dla osób o różnych doświadczeniach duchowych. Krytycy odpowiadają jednak, że dyrektywa w praktyce usuwa perspektywę religijną z publicznych form wyrażania duchowości i nakłada ograniczenia na tych, których przekonania są nieodłącznie związane z wiarą w Boga.
Jednym z najbardziej stanowczych przeciwników nowych zasad jest bp Scott McCaig, stojący na czele Ordynariatu Polowego Kanady, który publicznie zakwestionował wytyczne i ostrzegł przed ich szerszymi konsekwencjami.
Spór o sens świeckości państwa
Dla bp. McCaiga sprawa wykracza daleko poza duszpasterstwo wojskowe.
W rozmowie z Vatican News opisał on kontrowersję jako część szerszej debaty społecznej o znaczenie świeckości we współczesnej demokracji liberalnej. Nie traktuje tej polityki jako odosobnionej decyzji administracyjnej, lecz widzi w niej odbicie szerszego sporu toczącego się w społeczeństwach Zachodu o miejsce religii w życiu publicznym.
Zdaniem biskupa Kanada staje wobec własnej wersji pytania, przed którym stoi wiele państw: jak rządy mogą pozostać neutralne, a jednocześnie pozwalać głosom religijnym otwarcie uczestniczyć w sferze publicznej?
Departament Obrony Narodowej utrzymuje, że polityka ta ma lepiej służyć duchowym i moralnym potrzebom wszystkich żołnierzy Kanadyjskich Sił Zbrojnych. Bp McCaig przekonuje jednak, że dyrektywa grozi ustanowieniem precedensu, który mógłby wpłynąć na przyszłe regulacje dotyczące wyrażania przekonań religijnych we wszystkich instytucjach publicznych.
Twierdzi, że debata nie dotyczy po prostu tego, co kapelani wojskowi mogą mówić podczas refleksji duchowych, ale samego rozumienia świeckości. Pytanie brzmi — jak mówi — czy neutralność oznacza tworzenie przestrzeni dla wszystkich przekonań, czy raczej całkowite usunięcie jawnych przejawów wiary z przestrzeni publicznej.
Duchowość bez wiary? Kapelani wojskowi widzą sprzeczność
Sedno krytyki bp. McCaiga stanowi to, co uznaje on za wewnętrzną sprzeczność samych założeń dokumentu.
Przyznaje, że niektórzy ludzie określają się jako duchowi, ale nie religijni, zarazem jednak przekonuje, że wielu wierzących nie potrafi oddzielić takich pojęć jak sens, cel, nadzieja czy dobrostan duchowy od wiary w Boga. Dla tych osób usunięcie odwołań do Boga z refleksji duchowych oznacza w praktyce konieczność odłożenia na bok głęboko zakorzenionych przekonań.
Biskup podkreśla, że wymaganie od kapelanów, by unikali odniesień religijnych, gdy udzielają duchowego wsparcia, podważa ich powołanie i ogranicza autentyczne wyrażanie wiary.
W jego ocenie sprawa dotyka wolności sumienia. Jeśli rozumienie duchowości przez kapelana jest zakorzenione w wierze religijnej, to — jak argumentuje — nakaz przemilczania tej wiary tworzy napięcie między polityką instytucji a osobistym przekonaniem.
Kapelani wojskowi wielu religii mówią jednym głosem
Bp McCaig podkreśla, że sprzeciw wobec dyrektywy nie jest wyłącznie sprawą katolicką.
Biskup należy do Międzyreligijnego Komitetu Kanadyjskiego Duszpasterstwa Wojskowego (Interfaith Committee for Canadian Military Chaplaincy) — gremium, w którym zasiadają przedstawiciele wielu tradycji religijnych posługujący w Kanadyjskich Siłach Zbrojnych. Komitet analizuje nowe przepisy i rozważa, jak najlepiej na nie odpowiedzieć.
Wyrażając zaniepokojenie, bp McCaig zaznacza jednocześnie, że gremium chce współpracować z przedstawicielami rządu w sposób konstruktywny, a nie szukać konfrontacji. Jego członkowie — jak zauważył — pragną być uczciwi, utrzymać dobre relacje z władzami i szukać rozwiązań, które rzeczywiście służą żołnierzom.
Podstawowym celem komitetu jest zapewnienie, by wolność sumienia pozostała chroniona, a zarazem by kapelani wojskowi mogli tworzyć środowisko włączające zarówno dla wierzących, jak i dla niewierzących żołnierzy.
Według bp. McCaiga osiągnięcie tej równowagi wymaga „otwartej świeckości”, w której różne przekonania mogą współistnieć bez państwowego poparcia ani tłumienia.
Źródła sporu i wyrok Sądu Najwyższego
Obecna debata nie pojawiła się w oderwaniu od przeszłości.
Bp McCaig wskazuje na szereg zjawisk prawnych i kulturowych, które ukształtowały dzisiejsze dyskusje o świeckości w Kanadzie. Wśród najważniejszych wymienia orzeczenie Sądu Najwyższego Kanady z 2015 roku w sprawie Mouvement laïque québécois v. Saguenay.
W tym wyroku sąd uznał, że instytucje państwowe muszą zachowywać neutralność wobec wiary i niewiary, ani nie faworyzując, ani nie utrudniając konkretnych przekonań.
Ponad dekadę później nadal trwa spór o to, jak zasadę tę należy stosować. Krytycy nowej polityki wojskowej przekonują, że neutralność wymaga uwzględnienia religijnych form wyrazu obok perspektyw niereligijnych. Zwolennicy odpowiadają, że neutralność może wymagać ograniczenia języka religijnego w oficjalnych okolicznościach.
Bp McCaig uważa, że obecna kontrowersja odzwierciedla konkurencyjne interpretacje tej samej zasady prawnej.
Dla jednych — jak mówi — świeckość oznacza wolność od religii. Dla innych jest to wolność zarówno dla religii, jak i dla niewiary, gwarantująca, że wszystkie stanowiska mogą być wyrażane publicznie bez preferencji ze strony państwa.
To, jak kanadyjskie sądy ostatecznie zinterpretują te konkurencyjne wizje, może wyznaczyć kierunek przyszłych debat w całym kraju.
Rzeczywistość po epoce chrześcijaństwa
Biskup umieszcza sprawę także w ramach szerszej przemiany kulturowej.
Z katolickiej perspektywy — jak przekonuje — społeczeństwa Zachodu weszły w epokę postchrześcijańską, w której chrześcijaństwo nie jest już głównym punktem odniesienia dla życia publicznego, prawodawstwa czy tożsamości kulturowej.
„Idea, że społeczeństwo jest rządzone zgodnie z chrześcijańskimi wartościami, chrześcijańską moralnością, chrześcijańską wizją, rozumieniem i światopoglądem — mówi — upadła”.
W miarę jak rządy działają w coraz bardziej jawnie świeckich ramach, wspólnoty religijne przystosowują się do środowiska radykalnie odmiennego od tego, jakiego doświadczały poprzednie generacje.
Dla bp. McCaiga spór o duszpasterstwo wojskowe jest jednym z przykładów szerszego wysiłku redefiniowania roli religii we współczesnych społeczeństwach demokratycznych.
Skąd kapelani wojskowi czerpią nadzieję
Mimo swoich obaw bp McCaig pozostaje optymistą.
Odwołując się do pism G.K. Chestertona, zauważa, że chrześcijaństwo wielokrotnie przechodziło w swojej historii okresy upadku i przemiany. Obecne wyzwania stojące przed Kościołem są — jak sugeruje — częścią dłuższej opowieści, a nie bezprecedensowym kryzysem.
Wskazuje również na to, co opisuje jako rosnące zainteresowanie wiarą wśród części żołnierzy Kanadyjskich Sił Zbrojnych. W jego ocenie narastająca ciekawość duchowa w wojsku wyraża niezadowolenie z czysto świeckich odpowiedzi na pytania o sens i cel życia.
Co najważniejsze, biskup wierzy, że owocny dialog pozostaje możliwy.
Bp McCaig mówi, że wielu urzędników i przedstawicieli władz nadal jest gotowych wysłuchać obaw zgłaszanych przez wspólnoty religijne i w razie potrzeby ponownie rozważyć przyjęte rozwiązania. Wyraża nadzieję, że rozmowy między Międzyreligijnym Komitetem a rządem federalnym doprowadzą do bardziej wyważonego podejścia — takiego, które szanuje różnorodność, nie wykluczając zarazem perspektyw opartych na wierze.
Na razie spór o duszpasterstwo wojskowe stał się punktem centralnym szerszej debaty narodowej o wolność sumienia, wyrażanie przekonań religijnych i przyszłość świeckości w Kanadzie. W miarę jak dyskusja się toczy, kapelani wojskowi, urzędnicy państwowi i przywódcy religijni będą zmagać się z pytaniem fundamentalnym: jak zbudować włączającą sferę publiczną, w której jest miejsce zarówno dla wiary, jak i dla niewiary, a która zarazem służy tym, którzy noszą mundur swojego kraju.
- Raju Hasmukh na podstawie materiałów Vatican News
