Polscy biskupi apelują o modlitwę i umiar wobec pogłębiającego się kryzysu wokół Trybunału

Spór wszedł w nową, dramatyczną fazę 30 i 31 października: prezydent Karol Nawrocki nagle przerwał oficjalną podróż do Senegalu, wokół budynku Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie interweniowała policja, a przed siedzibą sądu doszło do protestów.

W miarę narastania napięć politycznych czołowi przedstawiciele Kościoła katolickiego w Polsce ostrzegali, że konfrontacja grozi pogłębieniem podziałów społecznych i podważeniem zaufania do instytucji państwa.

W oświadczeniu wydanym 31 października Prezydium Konferencji Episkopatu Polski ostrzegło, że narastający konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego „prowadzi do głębokiego kryzysu państwa”.

Nie wskazując winnych, biskupi podkreślili, że pogłębiający się impas wymaga natychmiastowego załagodzenia napięć i ponownego zaangażowania w konstruktywny dialog.

„Nie jest rolą Kościoła rozstrzyganie o przyczynach tego sporu ani o tym, kto ponosi odpowiedzialność za to, że nie udało się go rozwiązać” – oświadczyli biskupi. Wezwali zarówno polityków, jak i obywateli do wspierania działań na rzecz porozumienia narodowego, pojednania i pokojowego rozwiązania kryzysu.

Wezwania do modlitwy, postu i osobistej ofiary

Jeden z najmocniejszych apeli wystosował kard. Konrad Krajewski, metropolita łódzki i były jałmużnik papieski, który pełnił tę posługę przez cały pontyfikat papieża Franciszka.

Podczas porannej Mszy św. w katedrze łódzkiej 31 października, w której uczestniczyli członkowie ekumenicznej wspólnoty z Taizé, kard. Krajewski wezwał katolików nie tylko do modlitwy, lecz także do rozważenia postu i osobistych wyrzeczeń w intencji dobra narodu.

„Wielu Polaków nie spało tej nocy – mówił do wiernych. – Proszę, módlcie się za naszą ojczyznę, za rządzących. O mądrość, o roztropność, żeby wnosili pokój, a nie podziały”.

Kardynał przestrzegał, że kraj nie może dojść do punktu, w którym wydarzeń nie da się już kontrolować. Wskazując na duchowe środki zaradcze w odpowiedzi na kryzys polityczny, zaapelował o post i ofiarę jako wyraz troski o przyszłość Polski.

Spór wokół Trybunału Konstytucyjnego wywołuje nową konfrontację

Bezpośrednim zarzewiem kryzysu był komunikat, który pojawił się na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego, informujący, że prezes Trybunału Bogdan Święczkowski i wiceprezes Bartłomiej Sochański zostali zawieszeni w obowiązkach na miesiąc.

Komunikat przypisano sędzi Annie Korwin-Piotrowskiej, wybranej przez obecny parlament, która oświadczyła, że przejmuje odpowiedzialność za zarządzanie Trybunałem.

Dotychczasowe kierownictwo Trybunału szybko odrzuciło ten krok, twierdząc, że strona internetowa instytucji została bezprawnie przejęta, i przekonując, że Korwin-Piotrowska nie jest prawowitym sędzią.

Sprzeczne stanowiska wywołały natychmiastową reakcję opinii publicznej. Przed budynkiem Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie zebrali się protestujący, w tym politycy związani z opozycyjnym Prawem i Sprawiedliwością. Policja zabezpieczyła teren, a kilka osób zatrzymano po tym, jak demonstranci sforsowali barierki ochronne otaczające kompleks sądu.

Konfrontacja stała się kolejnym rozdziałem konfliktu sądowego i konstytucyjnego, który od ponad dekady dzieli polską scenę polityczną.

Prezydent wraca z zagranicy w obliczu narastającego kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego

Kryzys nabrał dodatkowej wagi, gdy prezydent Nawrocki przerwał oficjalną wizytę w Senegalu i w nocy wrócił do Polski.

„W takiej chwili prezydent musi być w Polsce. Przerywam lot do Senegalu. Wracam” – napisał w mediach społecznościowych.

Po przybyciu do Warszawy Nawrocki wszedł do budynku Trybunału Konstytucyjnego w okolicznościach, które szybko wzbudziły kontrowersje. Nagrania krążące w internecie zdawały się pokazywać, jak prezydent siłą toruje sobie drogę przez grupę osób zgromadzonych przy wejściu.

Współpracownicy prezydenta zarzucili obecnym próbę zablokowania dostępu do budynku. Przeciwnicy prezydenta twierdzili natomiast, że podczas wchodzenia do Trybunału fizycznie odepchnął sędziów.

W oświadczeniu wydanym 31 października Nawrocki oskarżył osoby odpowiedzialne za zmiany w kierownictwie o naruszenie porządku konstytucyjnego Polski i bezprawne przejęcie kontroli nad instytucją państwową.

Konfrontacja uwydatnia coraz bardziej napięte relacje między Nawrockim a rządem premiera Donalda Tuska i odzwierciedla szersze podziały, które kształtują polską politykę od czasu, gdy w 2015 r. pojawił się spór konstytucyjny.

Przedstawiciele Kościoła wzywają do pojednania

W miarę narastania napięć czołowi polscy biskupi kładli nacisk na pojednanie, a nie na polityczne zwycięstwo.

Abp Wojciech Polak, prymas Polski, zaapelował do wszystkich stron o obniżenie temperatury debaty publicznej i poszukiwanie wspólnej drogi naprzód.

„Proszę wszystkich o modlitwę, by Pan przemienił nasze serca i uczynił je gotowymi do zgody i pojednania” – napisał w oświadczeniu opublikowanym 31 października.

Również kard. Grzegorz Ryś, metropolita krakowski, ostrzegał, że podziałów politycznych w Polsce nie da się przezwyciężyć wyłącznie doraźnymi kompromisami.

Występując w telewizji publicznej, kardynał przekonywał, że trwały pokój wymaga zmierzenia się z głębszymi przyczynami polaryzacji. Przestrzegał, że powierzchowne porozumienia mogą przynieść jedynie krótkotrwałą ulgę, jeśli źródła napięć pozostaną nierozwiązane.

„Pojednanie musi być co najmniej tak głębokie jak sam podział” – powiedział kard. Ryś, nawiązując do nauczania św. Jana Pawła II.

Apele z całego Kościoła w Polsce

Do wezwań o spokój przyłączyli się także inni przedstawiciele Kościoła katolickiego w całym kraju.

Abp Adrian Galbas, metropolita warszawski, zachęcał wiernych do modlitwy o pokój społeczny oraz o dary roztropności i pokory dla polityków. Zwrócił się w szczególności do osób pełniących funkcje publiczne, aby postępowały uczciwie i zgodnie z zasadami praworządności, przywołując wstawiennictwo Maryi Królowej Polski i świętych patronów narodu.

Bp Artur Ważny, biskup sosnowiecki, przedstawił kryzys jako próbę chrześcijańskiej odpowiedzialności i sumienia, przestrzegając, że konflikty instytucjonalne ostatecznie stanowią wyzwanie dla moralnych fundamentów społeczeństwa.

Powołując się na List św. Pawła do Rzymian, zachęcał katolików, by nie dali się zwyciężyć podziałom i wrogości, lecz odpowiadali miłością, umiarem i szacunkiem wobec innych.

Abp Andrzej Przybylski, metropolita katowicki, również wezwał do modlitwy i pokuty, apelując, by spory polityczne rozstrzygać na drodze prawnej i w dialogu, a nie siłą. Zachęcił też parafie w całej archidiecezji do włączania intencji za Polskę do Mszy św. i wspólnych modlitw.

Podobny apel wystosowali przełożeni zakonni reprezentujący instytuty życia konsekrowanego w Polsce, ostrzegając, że wydarzenia wokół Trybunału Konstytucyjnego grożą pogłębieniem podziałów społecznych i osłabieniem zaufania publicznego do instytucji demokratycznych.

Wieloletni spór konstytucyjny

W centrum sporu znajduje się Trybunał Konstytucyjny – 15-osobowy sąd, który orzeka o zgodności ustaw z konstytucją.

W odróżnieniu od Sądu Najwyższego USA Trybunał działa jako wyspecjalizowany sąd konstytucyjny, a nie jako najwyższa instancja odwoławcza w kraju.

Szerszy konflikt sięga 2015 r. i dotyczy rozbieżności wokół nominacji sędziowskich, statusu prawnego niektórych sędziów, uprawnień prezydenta w zakresie odbierania ślubowania od sędziów oraz sprzecznych interpretacji struktury kierownictwa Trybunału.

W polskim systemie ustrojowym władza wykonawcza jest podzielona między premiera, który stoi na czele rządu, a wybieranego w wyborach bezpośrednich prezydenta, który jest głową państwa i zachowuje istotne uprawnienia konstytucyjne, w tym prawo weta wobec ustaw.

W czasie gdy politycy wciąż spierają się o kontrolę nad Trybunałem i jego legitymację, przedstawiciele Kościoła katolickiego w całym kraju coraz wyraźniej występują jako orędownicy dialogu, praworządności i pokoju społecznego. Ich apele odzwierciedlają rosnące obawy, że spór konstytucyjny nie jest już jedynie sporem prawnym, lecz wyzwaniem dla samej jedności narodowej.

• Raju Hasmukh z wykorzystaniem materiałów OSV News