Protesty studenckie w Indiach nasilają się, gdy stłumienie demonstracji na Jantar Mantar wywołuje debatę

Demonstracje, które rozpoczęły się jako kampania prowadzona przez studentów, zwracająca uwagę na domniemane nieprawidłowości egzaminacyjne i wycieki arkuszy egzaminacyjnych, przekształciły się obecnie w szerszą konfrontację polityczną. Protesty zyskały poparcie wykraczające poza środowisko studenckie i rozprzestrzeniają się na główne miasta, w tym Mumbaj, Bengaluru, Hajdarabad i Ahmadabad. To nie pierwszy przypadek napięć między władzami Indii a instytucjami krytykowanymi za brak przejrzystości – wcześniej podobne kontrowersje wywołało zamrożenie kont Misjonarek Miłości przez rząd indyjski.

Narastające niepokoje przyciągnęły również uwagę głównej partii opozycyjnej Indii. We wtorek liderzy Indyjskiego Kongresu Narodowego, na czele z Rahulem Gandhim i prezesem partii Mallikarjunem Kharge, zorganizowali demonstrację przed rezydencją premiera Narendry Modiego. Opozycja zażądała dymisji ministra edukacji Dharmendry Pradhana, ministra spraw wewnętrznych Amita Shaha oraz samego premiera. Napięcia między polityką a wymiarem sprawiedliwości nie są obce także innym demokracjom, czego przykładem jest sprawa sędzi Sonii Sotomayor, gdy polityka uniemożliwia otwartą i racjonalną dyskusję.

Policja zatrzymała Gandhiego i kilku parlamentarzystów podczas protestu, zwalniając ich kilka godzin później. Zatrzymania te pogłębiły obawy dotyczące sposobu, w jaki rząd radzi sobie ze sprzeciwem w czasie narastającej frustracji społecznej. Dla wielu obserwatorów protesty studenckie w Indiach stały się papierkiem lakmusowym dla stanu wolności obywatelskich w kraju.

Na tym tle biskup Savio Fernandes, biskup pomocniczy Archidiecezji Bombaju, wydał mocno sformułowaną refleksję, określając wydarzenia na Jantar Mantar jako „czarny dzień dla demokracji”. Jego oświadczenie ujmuje ten spór nie tylko jako kwestię dotyczącą egzaminów, lecz jako kluczowy sprawdzian dla indyjskich instytucji demokratycznych. Podobne napięcia między władzą a prawami obywateli w regionie Azji Południowej opisywaliśmy już przy okazji sprawy uprowadzonej pakistańskiej katoliczki, która wróciła do rodziny po międzynarodowej interwencji.

Według Fernandesa, filmy krążące z miejsca protestu wydają się pokazywać policję używającą siły wobec młodych demonstrantów, którzy najwyraźniej uczestniczyli w pokojowym proteście w duchu gandhijskim. Uznając, że pełny kontekst nagrań wymaga starannej analizy, twierdzi on, że obrazy te budzą poważne pytania co do tego, czy reakcja była proporcjonalna i zgodna z gwarancjami konstytucyjnymi.

Biskup podkreśla, że protestujący korzystali z tego, co uważali za swoje demokratyczne prawo do zgromadzeń i wyrażania skarg dotyczących postrzeganych niedociągnięć systemu edukacji. Zauważa, że wielu studentów zgłaszało długotrwałą niepewność, lęk i cierpienie emocjonalne spowodowane powtarzającymi się zarzutami o nieprawidłowości egzaminacyjne i wycieki arkuszy.

W sercu tego ruchu, jak twierdzi Fernandes, leży głębszy kryzys ludzki. Lata przygotowań do egzaminów konkursowych zostały, zdaniem wielu studentów, zniweczone przez powtarzające się kontrowersje, które zakłóciły ich aspiracje akademickie i zawodowe. Wskazuje on na doniesienia o studentach odbierających sobie życie pod wpływem presji i niepewności wywołanej wielokrotnymi zakłóceniami harmonogramów i wyników egzaminów. Jak zauważa papież Franciszek, nowi Herodowie naszych czasów pochłaniają niewinność dzieci, a los młodych Hindusów wpisuje się w ten sam dramat utraconej beztroski.

Choć nie przypisuje wprost każdej tragedii kontrowersjom związanym z egzaminami, Fernandes stwierdza, że niewielu zaprzeczyłoby poważnemu wpływowi psychologicznemu, jaki te wydarzenia wywarły na młodych ludzi. Jego zdaniem, jakiekolwiek użycie siły wobec pokojowych protestujących grozi raczej zaostrzeniem niż złagodzeniem tego zbiorowego cierpienia.

Protesty studenckie w Indiach jako sprawdzian dla demokracji

Zjawisko młodzieńczej rozpaczy i presji egzaminacyjnej wpisuje się w szerszy, niepokojący trend, o którym pisaliśmy już wcześniej w tekście Kiedy Bóg odchodzi, przychodzą samobójstwo, depresja i śmierć.

Centralnym wątkiem refleksji biskupa jest rola sprzeciwu w społeczeństwie demokratycznym. Twierdzi on, że pewna siebie demokracja nie powinna obawiać się pokojowego protestu, lecz powinna angażować się w dialog z obywatelami, mierzyć się z trudnymi pytaniami i brać odpowiedzialność, gdy instytucje zawodzą. Jeśli pokojowe demonstracje spotykają się z nieproporcjonalną siłą, ostrzega, powstaje wrażenie, że sprzeciw jest raczej tłumiony niż wysłuchiwany.

Fernandes zwraca również uwagę na zarzuty, że mogły zostać podjęte próby prowokowania części zgromadzonych lub podważenia pokojowego charakteru demonstracji. Podkreśla, że takie twierdzenia wymagają niezależnego i bezstronnego dochodzenia, i nalega, aby wszystkie osoby odpowiedzialne za przemoc lub prowokacje zostały pociągnięte do odpowiedzialności, niezależnie od przynależności politycznej.

Wśród najbardziej kontrowersyjnych momentów opisanych w jego oświadczeniu znajduje się zatrzymanie działacza Sonama Wangchuka. Szeroko rozpowszechnione zostały zdjęcia pokazujące, jak Wangchuk jest wynoszony przez funkcjonariuszy policji, podczas gdy białe płachty miały – jak donoszono – zasłaniać widok publiczny. Choć Fernandes przyznaje, że powodów tych działań nie da się ustalić wyłącznie na podstawie publicznie dostępnych nagrań, twierdzi, że zdjęcia te wywołały niepokojące pytania dotyczące przejrzystości i odpowiedzialności publicznej.

Biskup utrzymuje, że reakcja rządu powinna była przede wszystkim stawiać na dialog, a nie na konfrontację. Zamiast pozwalać na eskalację napięć, twierdzi, władze powinny były podjąć bezpośredni dialog z przedstawicielami protestujących. Według Fernandesa zaufanie publiczne odbudowuje się poprzez otwartość i zaangażowanie, a nie poprzez próby kontrolowania narracji.

Sugeruje on ponadto, że protesty studenckie w Indiach odzwierciedlają szersze zaniepokojenie obywateli niedociągnięciami instytucjonalnymi i niewystarczającą odpowiedzialnością. Gdy systemy egzaminacyjne zawodzą, pisze, konsekwencje ponoszą studenci. Gdy procesy rekrutacyjne się opóźniają, młodzi ludzie tracą cenne lata możliwości. A gdy pokojowe protesty spotykają się – jak się postrzega – z użyciem siły, zaufanie do instytucji demokratycznych może zostać osłabione.

Wzywając do konkretnych działań, Fernandes twierdzi, że rząd jest winien opinii publicznej więcej niż wyjaśnienia. Jeśli użyto nadmiernej siły, mówi, osoby za to odpowiedzialne powinny zostać zidentyfikowane i pociągnięte do odpowiedzialności w ramach przejrzystej procedury. Opowiada się on za niezależnym dochodzeniem w sprawie tych wydarzeń i wzywa władze do otwartego zajęcia się wszelkimi naruszeniami prawa lub standardów policyjnych.

Biskup wzywa również rząd do uznania bólu i niepewności odczuwanych przez studentów oraz do potwierdzenia swojego zaangażowania w ochronę pokojowej ekspresji demokratycznej. Jego zdaniem sukces wyborczy nie zwalnia rządów z podlegania kontroli, a krytyki nie należy traktować jako braku lojalności.

Kończąc swoją refleksję, Fernandes określa obecny moment jako decydujący sprawdzian dla indyjskich instytucji demokratycznych. Twierdzi, że demokracje umacniają się, a nie osłabiają, dzięki pokojowemu sprzeciwowi, a ochrona wolności konstytucyjnych jest odpowiedzialnością wspólną dla wszystkich pokoleń.

Dla Fernandesa kluczowa kwestia wykracza poza pojedynczy protest czy pojedynczy epizod niepokojów. Chodzi o to, czy instytucje są gotowe uznać swoje niedociągnięcia, wziąć odpowiedzialność i w przejrzysty sposób odpowiadać na skargi obywateli. Młodzież Indii, jak twierdzi, zasługuje na wiarygodny system edukacji, godne zaufania instytucje oraz rząd, który postrzega ich głos jako istotną część życia demokratycznego, a nie jako wyzwanie dla władzy.

W miarę jak demonstracje trwają w New Delhi i nabierają rozpędu w całym kraju, debata wywołana wydarzeniami na Jantar Mantar staje się coraz szerszą dyskusją na temat odpowiedzialności, praw obywatelskich oraz przyszłej relacji między indyjską młodzieżą a instytucjami rządzącymi. Protesty studenckie w Indiach pozostają dziś symbolem walki o przejrzystość instytucji publicznych.

• Raju Hasmukh, na podstawie materiałów Asianews.it