Projekt ustawy C-41 ma zablokować rozszerzenie MAiD na osoby z chorobami psychicznymi i zalegalizować wnioski składane z wyprzedzeniem, ale napotyka sprzeciw polityczny i toczy wyścig z czasem.
Redakcja (4 listopada 2026, Gaudium Press) Wprowadzony niedawno przez rząd federalny projekt ustawy C-41, MAiD Safeguards Act, trafił pod obrady parlamentu w atmosferze rosnącej uwagi polityków i opinii publicznej, co zapowiada ostry spór legislacyjny o przyszłość medycznej pomocy w umieraniu (MAiD) w Kanadzie.
Pierwsza debata nad projektem w drugim czytaniu odbyła się 30 października, zaledwie trzy dni po jego złożeniu przez rząd. Przyspieszone rozpoczęcie prac parlamentarnych pokazuje, pod jak silną presją czasu działają ustawodawcy, którzy muszą przeprowadzić projekt przez Izbę Gmin, prace w komisji i Senat przed 17 marca 2027 r. Jeśli to się nie uda, zaplanowane rozszerzenie kryteriów dostępu do MAiD wejdzie w życie automatycznie.
Harmonogram jest szczególnie trudny ze względu na kalendarz prac parlamentu. Między 9 listopada a terminem upływającym w marcu 2027 r. przewidziano około 10 tygodni przerw w obradach, co pozostawia niewiele czasu na dokończenie debaty i uchwalenie ustawy.
Projekt ustawy C-41 zawiera dwa główne przepisy. Pierwszy wstrzymałby planowane rozszerzenie prawa do MAiD na osoby, u których jedynym podstawowym schorzeniem jest choroba psychiczna. Drugi zmieniłby Kodeks karny tak, by dopuścić składanie wniosków o MAiD z wyprzedzeniem, co pozwoliłoby prowincjom i terytoriom stworzyć ramy prawne umożliwiające pacjentom wyrażenie zgody na eutanazję, zanim utracą zdolność do podejmowania decyzji.
Choć propozycja zablokowania dostępu do MAiD dla osób z chorobami psychicznymi zyskała poparcie szerokiej koalicji krytyków wcześniejszych rozszerzeń MAiD, przepisy projektu dotyczące wniosków składanych z wyprzedzeniem szybko stały się głównym przedmiotem sprzeciwu.
Organizacja Euthanasia Prevention Coalition, kierowana przez dyrektora wykonawczego Alexa Schadenberga, zaczęła mobilizować swoich zwolenników w odpowiedzi na projekt ustawy. Zachęca do działań rzeczniczych skierowanych do rządów prowincji, wzywając je do odrzucenia wszelkiego rozszerzenia eutanazji poprzez dyspozycje składane z wyprzedzeniem oraz do przekazania swojego sprzeciwu Ottawie.
Na szczeblu federalnym pojawiły się również obawy dotyczące możliwości wprowadzenia odmiennych zasad w poszczególnych prowincjach i terytoriach. Podczas debaty parlamentarnej konserwatywny poseł Costas Menegakis ostrzegał, że pozostawienie poszczególnym jurysdykcjom samodzielnej decyzji o dopuszczeniu wniosków składanych z wyprzedzeniem mogłoby doprowadzić do rozdrobnienia systemu krajowego i powstania różnych standardów dostępu w zależności od tego, gdzie mieszkają Kanadyjczycy.
Minister sprawiedliwości Sean Fraser bronił tego podejścia, argumentując, że dekryminalizacja wniosków składanych z wyprzedzeniem pozwoli prowincjom i terytoriom kontynuować prace nad własną polityką w tej dziedzinie i rozstrzygnąć, czy należy ustanowić nowe ramy prawne. Rząd przedstawia projekt jako próbę zapewnienia jurysdykcjom elastyczności przy zachowaniu federalnych zabezpieczeń prawnych.
Jak dotąd tylko dwa rządy prowincji publicznie określiły swoje stanowisko w sprawie wniosków składanych z wyprzedzeniem. Quebec formalnie zmierza w kierunku ich dopuszczenia, natomiast Alberta zadeklarowała swój sprzeciw.
Bioetycy i badacze prawa zgłaszają wątpliwości co do konsekwencji dopuszczenia wykonywania decyzji o eutanazji po tym, jak dana osoba utraciła zdolność do podejmowania decyzji.
Moira McQueen, teolog i wieloletnia szefowa Kanadyjskiego Katolickiego Instytutu Bioetyki, przekonywała, że propozycja oznacza zasadnicze odejście od tradycyjnych zasad prawnych dotyczących świadomej zgody. Jak twierdzi, wymóg, by osoba była zdolna do podjęcia świadomej decyzji w chwili przeprowadzania poważnej interwencji medycznej, był w prawie kanadyjskim od dawna uznawany za kluczowy.
McQueen wyraziła także zaniepokojenie etycznymi konsekwencjami zezwolenia innym na wykonanie wcześniej wyrażonej prośby o eutanazję, gdy dana osoba nie jest już w stanie potwierdzić swojego wyboru. Zapytała, czy człowiek, który mimo pogarszania się funkcji poznawczych wydaje się zadowolony i spokojny, powinien zostać pozbawiony życia na podstawie decyzji podjętej przed laty w innych okolicznościach.
Projekt ustawy próbuje odpowiedzieć na część tych obaw poprzez zabezpieczenia dotyczące odmowy i oporu. Zgodnie z projektem C-41 osoba, która złożyła wniosek z wyprzedzeniem, a następnie utraciła zdolność do podejmowania decyzji, może zapobiec przeprowadzeniu MAiD, jeśli wyrazi odmowę lub opór słowami, dźwiękami lub gestami.
Jeśli pracownik ochrony zdrowia nie ma pewności, czy zachowanie pacjenta stanowi odmowę lub opór, projekt przewiduje 30-dniowy okres oczekiwania przed podjęciem kolejnej próby. Projekt precyzuje ponadto, że mimowolne dźwięki, słowa lub ruchy nie będą uznawane za dowód odmowy.
Zwolennicy zawartego w projekcie przepisu dotyczącego chorób psychicznych postrzegają go jako znaczące odwrócenie wcześniej planowanego rozszerzenia kanadyjskiego systemu eutanazji.
McQueen określiła decyzję o wstrzymaniu prawa do MAiD wyłącznie na podstawie choroby psychicznej jako dowód wpływu, jaki wytrwałe działania społeczne mogą wywierać na politykę rządu. W ciągu ostatnich kilku lat psychiatrzy, psycholodzy, lekarze, obrońcy praw osób z niepełnosprawnościami oraz organizacje pro-life wyrażali zaniepokojenie rozszerzeniem dostępu do MAiD na osoby cierpiące wyłącznie na zaburzenia psychiczne.
Te obawy przyczyniły się do powstania szerokiej koalicji, która dowodziła, że istniejące narzędzia oceny nie pozwalają wiarygodnie ustalić, kiedy choroba psychiczna jest rzeczywiście nieuleczalna, co budziło obawy, że osoby szczególnie bezbronne mogłyby otrzymać wspomaganą śmierć w sytuacjach, w których powrót do zdrowia był nadal możliwy.
W miarę jak projekt ustawy C-41 przechodzi kolejne etapy prac w parlamencie, ustawodawcy stają przed wyzwaniem pogodzenia sprzecznych priorytetów: odpowiedzi na obawy dotyczące ochrony bezbronnych Kanadyjczyków, rozstrzygnięcia etycznych i prawnych kwestii związanych ze zgodą i niezdolnością do jej wyrażenia oraz zapobieżenia niepewności wywołanej zbliżającym się terminem w 2027 r.
Wobec zwolenników chwalących zawarte w projekcie ograniczenia dostępu dla osób z chorobami psychicznymi i krytyków ostrzegających przed skutkami wniosków o eutanazję składanych z wyprzedzeniem projekt ustawy C-41 zapowiada się na jedną z najważniejszych i najuważniej obserwowanych debat dotyczących polityki społecznej, jakie parlament podejmie w najbliższych miesiącach.
- Raju Hasmukh na podstawie materiałów Catholic Register
