Papież Leon XIV wzywa wychowawców w Urugwaju, by stawiali godność człowieka ponad algorytmami, krzewili pokój, kontemplację i wiarę oraz odrzucali wykluczenie.
Redakcja (8 listopada 2026, Gaudium Press) Papież Leon XIV skierował w sobotę do wychowawców z całego Urugwaju szeroko zakrojony apel, wzywając szkoły i uczelnie, by stawiały godność człowieka w centrum procesu kształcenia, opierały się prądom kulturowym umniejszającym wartość ludzkiego życia i dbały o to, aby nowe technologie służyły ludziom, a nie ich zastępowały.
Przemawiając na Katolickim Uniwersytecie Urugwaju drugiego dnia swojej podróży apostolskiej do tego kraju, papież zwrócił się do nauczycieli, studentów, władz uczelni, biskupów i przedstawicieli władz cywilnych, przedstawiając edukację jako jedną z najważniejszych misji Kościoła we współczesnym społeczeństwie.
Przemówienie koncentrowało się na roli edukacji katolickiej w integralnej formacji człowieka oraz w odpowiedzi na narastające wyzwania globalne, w tym rozpad więzi społecznych, wstrząsy wywoływane przez technologię, dehumanizację i wojnę.
Leon XIV składa hołd katolickiej tradycji edukacyjnej Urugwaju
Leon XIV rozpoczął od docenienia wkładu katolickich instytucji edukacyjnych w całym Urugwaju, podkreślając ich zaangażowanie w formację na wszystkich poziomach kształcenia oraz ich służbę zarówno Ewangelii, jak i godności osoby ludzkiej.
Przywołując wizytę św. Jana Pawła II na tej uczelni blisko cztery dekady wcześniej, papież powiedział, że rozwój edukacji katolickiej w Urugwaju pokazuje, jak Ewangelia może stać się nie tylko orędziem, ale także kulturą i przeżywanym doświadczeniem wychowawczym.
Podziękował wychowawcom za ich wytrwałość, wskazując, że każde pokolenie na nowo odkrywa przemieniającą moc orędzia chrześcijańskiego i jego zdolność do odnowy społeczeństwa.
Edukacja jako doświadczenie Ewangelii
Papież opisał misję edukacji jako pomoc uczniom w namacalnym spotkaniu z Ewangelią we wszystkich wymiarach życia i nauki.
Powiedział, że celem posługi edukacyjnej nie jest jedynie przekazywanie informacji, lecz umożliwienie uczniom, nauczycielom i osobom kierującym placówkami doświadczania Dobrej Nowiny poprzez zmysły, relacje i codzienne kontakty.
Według Leona XIV wspólnoty edukacyjne odgrywają kluczową rolę w pomaganiu młodym ludziom w rozpoznaniu ich przyrodzonej godności i wartości. Podkreślił, że świadectwo wiarygodnych i zaangażowanych dorosłych ma często większą siłę oddziaływania niż słowa, zwłaszcza w środowiskach nastawionych na resocjalizację, wsparcie terapeutyczne i edukację nieformalną.
Leon XIV przestrzega przed sprowadzaniem człowieka do roli przedmiotu
Odnosząc się do szerszych problemów kulturowych i etycznych, papież skrytykował to, co nazwał dualistycznymi ujęciami osoby, które oddzielają ciało od duszy lub traktują ludzkie ciało jak przedmiot, którym można dowolnie manipulować.
Jak przekonywał, takie podejście podważa godność jednostki i nie uznaje jedności osoby ludzkiej.
Ten wątek stał się podstawą głównej osi przemówienia – rozważania o pięciu zmysłach jako narzędziach pozwalających zrozumieć zarówno Ewangelię, jak i pełny rozwój człowieka.
Kontemplacja a kryzys uwagi
Wychodząc od zmysłu wzroku, Leon XIV wskazał na kontemplację jako praktykę coraz ważniejszą w epoce rozproszenia.
Odwołując się do Psalmu 8, opisał kontemplację jako uważne, pełne zachwytu patrzenie, które pozwala ludziom odkrywać obecność Boga w stworzeniu i dostrzegać własną odpowiedzialność za świat.
Papież przekonywał, że instytucje edukacyjne powinny aktywnie pielęgnować kontemplację, ponieważ współcześni uczniowie często mają trudność z utrzymaniem głębokiej uwagi. Podkreślał, że kontemplacja otwiera przestrzeń dla milczenia, refleksji nad sobą, rozeznawania oraz dialogu z sumieniem i wiarą.
Zdaniem papieża pomaganie młodym ludziom w odzyskaniu tych zdolności jest niezbędne do formowania dojrzałych osób, zdolnych do głębokiego zaangażowania zarówno wobec samych siebie, jak i wobec społeczeństwa.
Wychowanie do pokoju i ludzkiej bliskości
Przechodząc do zmysłu dotyku, Leon XIV zastanawiał się nad symboliką ludzkich rąk.
Powiedział, że choć ręce potrafią uprawiać ziemię, wytwarzać żywność i wyrażać czułość, służą również do tworzenia narzędzi zniszczenia i wojny.
Papież przekonywał, że edukacja katolicka musi pomagać uczniom odkrywać na nowo pozytywny wymiar społeczny i duchowy ludzkiego dotyku, solidarności i spotkania.
Podkreślił, jak ważne jest, aby dzieci i młodzież doświadczały akceptacji, miłosierdzia i przynależności, sugerując, że ci, którzy czują się naprawdę przyjęci i docenieni, łatwiej stają się budowniczymi pokoju.
Leon XIV: technologia i sztuczna inteligencja mają służyć człowiekowi
Jedna z najważniejszych części przemówienia dotyczyła technologii i sztucznej inteligencji.
Posługując się zmysłem smaku jako metaforą mądrości i rozeznawania, Leon XIV odróżnił gromadzenie informacji od prawdziwego zrozumienia.
Przestrzegł, że sama wiedza nie jest jeszcze mądrością, i podkreślił konieczność krytycznej refleksji, osądu moralnego i świadomości kontekstu.
Papież wezwał szkoły i uczelnie do promowania tego, co nazwał odpowiedzialnym korzystaniem z technologii i sztucznej inteligencji, poprzez stawianie osoby ludzkiej ponad algorytmami.
Opowiedział się za modelem edukacji łączącym kompetencje techniczne z inteligencją emocjonalną, społeczną, duchową i ekologiczną. Jak powiedział, takie podejście sprawi, że postęp technologiczny będzie umacniał, a nie umniejszał wartości ludzkie.
Leon XIV wobec narastającej kultury wykluczenia
Rozważając zmysł węchu w świetle biblijnego opisu namaszczenia w Betanii, Leon XIV podjął kwestię wykluczenia społecznego i ataków na dobre imię człowieka.
Przestrzegł, że współczesne społeczeństwa coraz bardziej oswajają się z odrzucaniem, marginalizacją i pogardą wobec innych. Jak sugerował, takie oswojenie przyczynia się do szerszego procesu dehumanizacji.
Papież wyraził zaniepokojenie, że współczesna kultura często mierzy wartość człowieka jego wydajnością i efektywnością. W przeciwieństwie do tego podkreślał, że każde ludzkie życie ma przyrodzoną wartość bez względu na wiek, stan czy pozycję społeczną.
Wezwał instytucje edukacyjne, by stały się obrońcami godności człowieka i uczyły szacunku dla życia na każdym jego etapie.
„Nikt nie może być odrzucony” – oświadczył, przedstawiając włączenie jako fundamentalną zasadę chrześcijańską i ludzką.
Słuchanie poza granicami instytucji
W ostatniej części przemówienia Leon XIV skupił się na zmyśle słuchu, podkreślając znaczenie słuchania jako drogi do mądrości, sprawiedliwości i roztropności.
Zachęcił katolickie instytucje edukacyjne, by nie zamykały się w sobie, lecz pozostawały uważne na głos rodzin, społeczeństwa obywatelskiego, władz publicznych, przedsiębiorstw i środowisk zawodowych.
Papież wskazał również na wolontariat, działalność misyjną i projekty wspólnotowe jako ważne okazje, dzięki którym młodzi ludzie uczą się słuchać innych i im służyć.
Według Leona XIV prawdziwe słuchanie pozwala dostrzegać w innych nie zagrożenie, lecz błogosławieństwo – postawę coraz bardziej potrzebną w szybko zmieniającym się otoczeniu społecznym i kulturowym.
Wezwanie do wychowania całego człowieka
Zamykając przemówienie, papież zachęcił wychowawców, by nadal formowali uczniów jako pełnych ludzi, łącząc w integralną całość ciało, duszę, sumienie, rozum i wolę.
Docenił osoby zaangażowane w edukację katolicką i powierzył ich wysiłki opiece Najświętszej Maryi Panny, którą przywołał jako Stolicę Mądrości.
Improwizowany apel do młodych Urugwajczyków
Po oficjalnym przemówieniu Leon XIV wygłosił krótkie, nieprzygotowane wcześniej przesłanie, poświęcone nadziei i entuzjazmowi.
Zachęcił zgromadzonych, by zachowali energię, której doświadczyli podczas spotkania, i stali się głosem zdolnym przypominać Urugwajowi o znaczeniu wiary, wartości ludzkiego życia i godności każdego człowieka.
Na zakończenie papież wezwał młodych, by żyli radośnie, nazywając radość świadectwem przemieniającego daru wiary, po czym udzielił obecnym błogosławieństwa.
- Raju Hasmukh na podstawie materiałów Vatican.va
