Leon XIV wzywa Urugwaj do obrony demokracji, rodziny i godności człowieka

Redakcja (8 listopada 2026, Gaudium Press) Papież Leon XIV wykorzystał przemówienie otwierające swoją pierwszą oficjalną wizytę w Urugwaju, by przedstawić szerokie przesłanie dotyczące demokratycznego sprawowania władzy, życia rodzinnego, odpowiedzialności społecznej, włączenia gospodarczego i godności człowieka, ukazując je jako fundamenty przyszłego rozwoju kraju.

Przemawiając w obecności prezydenta Republiki, przedstawicieli rządu, członków korpusu dyplomatycznego i reprezentantów instytucji publicznych, papież docenił demokratyczną tradycję Urugwaju, a zarazem wezwał przywódców politycznych i całe społeczeństwo do większego wspierania rodzin, ochrony najsłabszych i zapewnienia, by postęp gospodarczy przynosił korzyść każdemu obywatelowi.

Przemówienie, wygłoszone w Montevideo, w dużej mierze odwoływało się do historii i tożsamości narodowej Urugwaju. Leon XIV wielokrotnie nawiązywał do pomnika bohatera narodowego José Gervasia Artigasa, który dominuje nad centralnym placem miasta, wykorzystując jego artystyczne przedstawienia „Exodusu Ludu Wschodniego” z 1811 r., znanego jako La Redota, jako punkt wyjścia do refleksji nad współczesnymi wyzwaniami społecznymi i politycznymi.

Demokracja w Urugwaju zakorzeniona w służbie

Odwołując się do zasady Artigasa, zgodnie z którą władza publiczna ostatecznie pochodzi od ludu, papież podkreślił, że władza polityczna istnieje po to, by służyć społeczeństwu, a nie rządzić ponad nim.

Przypominając, że Urugwajowi udało się zachować cztery dekady nieprzerwanej demokracji, pochwalił pokojowe przekazywanie władzy i stabilność instytucjonalną kraju. Zaznaczył, że demokratyczna prawomocność zależy nie tylko od wyborów, lecz także od służby publicznej, rozliczalności i poszanowania wolności osobistych.

Według Leona XIV instytucje państwowe muszą nadal sprzyjać uczestnictwu w życiu publicznym, dbając zarazem o to, by władza pozostawała odpowiedzialna przed obywatelami. Przedstawił demokratyczne doświadczenie Urugwaju jako przykład ciągłości politycznej osiągniętej dzięki zaangażowaniu obywatelskiemu i rządom opartym na konstytucji.

Zrównoważony rozwój w Urugwaju i długofalowa odpowiedzialność

Głównym motywem przemówienia była odpowiedzialność międzypokoleniowa.

Papież zwrócił uwagę na przemianę sektora energetycznego Urugwaju w ostatnich dziesięcioleciach, zauważając, że kraj wytwarza obecnie niemal całą energię elektryczną ze źródeł odnawialnych. Określił tę transformację jako niezwykłe osiągnięcie narodowe, które wymagało wieloletniej współpracy środowisk politycznych, gospodarczych i społecznych.

Przekonywał jednak, że troska o środowisko pozostaje zadaniem nieustannym. Przyszłe decyzje polityczne dotyczące transportu, rolnictwa, zagospodarowania terenu, zasobów wodnych i gospodarki energetycznej muszą kierować się myśleniem długofalowym, a nie interesami krótkoterminowymi.

Przesłanie to wpisywało się w szerszy program ekologiczny Stolicy Apostolskiej, który ukazuje zrównoważony rozwój jako moralną odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń.

Rodzina w centrum odnowy narodu

Odnosząc się do wyzwań demograficznych Urugwaju, Leon XIV poświęcił wiele uwagi życiu rodzinnemu i spadającej liczbie urodzeń.

Posługując się wizerunkiem matki niosącej niemowlę, przedstawionej na pomniku Artigasa, papież przekonywał, że społeczeństwa muszą zapewnić większe wsparcie rodzicom i dzieciom. Podkreślił, że dzieci nienarodzone mają przyrodzoną godność ludzką i zasługują na ochronę, a jednocześnie nalegał, by matki i ojcowie otrzymywali konkretne wsparcie społeczne i ekonomiczne, które pozwoli im utrzymać i wychować rodzinę.

Przedstawił politykę rodzinną jako nierozerwalnie związaną z rozwojem kraju, przekonując, że przyjęcie nowego życia wymaga wspólnej odpowiedzialności rodziców, dalszej rodziny, wspólnot i władz państwowych.

Papież nawiązał do nauczania św. Jana Pawła II, przypominając, że przyszłość ludzkości jest zasadniczo związana z siłą i stabilnością rodziny.

Edukacja i praca w epoce sztucznej inteligencji

Papież skupił się także na roli edukacji w przygotowaniu przyszłych pokoleń.

Przekonywał, że systemy edukacyjne muszą robić więcej niż tylko przekazywać wiedzę. Mają kształtować zdolność osądu, odpowiedzialność i postawę obywatelską, a zarazem otwierać drogę do wartościowej pracy.

Szczególną uwagę poświęcił przemianom technologicznym i sztucznej inteligencji. Leon XIV docenił możliwości, jakie dają nowe technologie, ale przestrzegł przed sprowadzaniem pracowników do roli zbędnych, wymiennych elementów systemów produkcyjnych.

Podkreślał, że postęp technologiczny powinien rozwijać ludzkie możliwości, a nie umniejszać wartości pracy. W okresie szybkiej transformacji cyfrowej – jak powiedział – systemy gospodarcze muszą pozostać skoncentrowane na osobie ludzkiej.

Wezwanie do ochrony najsłabszych w Urugwaju

Jeden z najbardziej poruszających fragmentów przemówienia dotyczył osób zmagających się z chorobą, niepełnosprawnością, ubóstwem, samotnością i wykluczeniem społecznym.

Nawiązując do własnych niedawnych doświadczeń związanych z problemami zdrowotnymi, papież mówił o znaczeniu dostępnej opieki zdrowotnej i opartych na współczuciu systemów wsparcia społecznego. Przekonywał, że wartości człowieka nie można mierzyć jego produktywnością, wkładem ekonomicznym ani samodzielnością.

Odwołując się do postaci osób starszych i scen wzajemnej pomocy przedstawionych na płaskorzeźbach pomnika, Leon XIV wezwał społeczeństwo do troski o tych, którzy zmagają się z trudnościami fizycznymi, emocjonalnymi lub materialnymi.

Zwrócił szczególną uwagę na narastające problemy samotności, kryzysów zdrowia psychicznego i samobójstw, apelując do wspólnot, by żaden człowiek nie czuł się opuszczony ani niewidzialny.

Papież określił dostęp do opieki zdrowotnej jako wspólny obowiązek społeczny i przekonywał, że społeczeństwa muszą zapewnić szybką diagnozę i leczenie bez względu na możliwości finansowe.

Gospodarka ma służyć ludziom

Przechodząc do kwestii gospodarczych, Leon XIV poparł tworzenie bogactwa, przedsiębiorczość i inwestycje jako niezbędne elementy rozwoju kraju. Jednocześnie podkreślił, że wzrost gospodarczy musi przekładać się na realną poprawę poziomu życia i szans zwykłych obywateli.

Przekonywał, że systemy gospodarcze należy oceniać nie tylko na podstawie wskaźników finansowych, lecz także ich wpływu na ludzi i rodziny.

Papież przedstawił włączenie społeczne jako istotny wymiar polityki gospodarczej, wzywając do takich strategii rozwoju, które pozwolą wszystkim obywatelom uczestniczyć w dobrobycie kraju.

Wolność religijna i pluralizm społeczny w Urugwaju

Uznając długoletnią tradycję świeckości państwa w Urugwaju, Leon XIV przekonywał, że świeckie państwo i wolność religijna nie są ze sobą sprzeczne.

Podkreślał, że neutralność państwa powinna gwarantować równą wolność wierzącym i niewierzącym, pozwalając zarazem wspólnotom religijnym otwarcie uczestniczyć w życiu publicznym.

Jak powiedział, wyrażanie wiary nie powinno być ograniczane wyłącznie do sfery prywatnej. Wspólnoty wiary mogą natomiast wnosić pozytywny wkład w dobro wspólne, szanując instytucje demokratyczne i porządek prawny.

Przesłanie to miało ukazać wiarę religijną jako konstruktywną obecność w społeczeństwach pluralistycznych, a nie konkurencyjną siłę polityczną.

Regionalna rola Urugwaju

Papież odniósł się także do spraw międzynarodowych, chwaląc zaangażowanie Urugwaju na rzecz dyplomacji, negocjacji i pokojowego rozwiązywania konfliktów.

Nawiązując do zapisanego w konstytucji kraju zobowiązania do arbitrażu i współpracy regionalnej, zwrócił uwagę na rolę Montevideo jako siedziby Sekretariatu Mercosuru.

W czasie, gdy napięcia geopolityczne i polaryzacja wciąż dotykają wielu regionów, Leon XIV określił dialog, poszanowanie prawa międzynarodowego i cierpliwe negocjacje jako cenny wkład, który Urugwaj może nadal wnosić na rzecz Ameryki Łacińskiej.

Historyczne więzi Urugwaju ze Stolicą Apostolską

Na zakończenie przemówienia papież podkreślił długoletnie relacje między Urugwajem a Stolicą Apostolską, wskazując, że więzi dyplomatyczne i kościelne sięgają pierwszych lat po uzyskaniu przez Urugwaj niepodległości.

Przypomniał, że papież Grzegorz XVI mianował w 1832 r. ks. Dámasa Antonia Larrañagę wikariuszem apostolskim, co w historii postrzega się jako pośrednie uznanie nowo powstałego niepodległego państwa.

Leon XIV powiedział, że Kościół katolicki zamierza nadal służyć społeczeństwu Urugwaju poprzez swoją misję duchową i działalność społeczną, współpracując ze wszystkimi środowiskami zaangażowanymi w budowanie dobra wspólnego.

Rozpoczynając oficjalnie swoją wizytę, papież wyraził nadzieję, że najbliższe dni umocnią jedność narodową, pogłębią solidarność społeczną i odnowią ufność w stawianiu czoła przyszłym wyzwaniom.

Kończąc słowami modlitwy i życzliwości, przyzwał Bożego błogosławieństwa dla Urugwaju i ponownie zawierzył naród opiece Matki Bożej Trzydziestu Trzech, patronki kraju.

• Raju Hasmukh na podstawie materiałów z vatican.va