Reforma IVE: delegat papieski powołuje nową radę generalną i uruchamia oficjalną stronę

Redakcja (21 sierpnia 2026, Gaudium Press ) Prowadzona przez Watykan reforma IVE — Instytutu Słowa Inkarnowanego — weszła w istotną nową fazę: powołano nową radę generalną i uruchomiono nową oficjalną stronę internetową. Są to działania, które mają wzmocnić zarządzanie i nadzór wewnątrz tego przechodzącego trudny okres instytutu zakonnego.

Zmiany ogłosił bp José Antonio Satué, biskup Malagi w Hiszpanii, który został mianowany delegatem papieskim dla męskiej gałęzi instytutu z pełną władzą rządzenia. Jego decyzje stanowią pierwsze poważne publiczne posunięcia jego mandatu i wpisują się w trwające, prowadzone przez Watykan działania wobec długotrwałych zastrzeżeń dotyczących zarządzania, formacji, odpowiedzialności oraz wierności wskazaniom Kościoła.

Instytut Słowa Inkarnowanego (w Polsce spotykana jest także nazwa Instytut Słowa Wcielonego), założony w Argentynie w 1984 roku, obejmuje męską gałąź zakonną, gałąź żeńską znaną jako Służebnice Pana i Dziewicy z Matará, świecki trzeci zakon oraz wspólnoty kontemplacyjne. W styczniu 2025 roku Watykan potwierdził mianowanie bp. Satué oraz s. Clary Echarte delegatami papieskimi odpowiednio dla gałęzi męskiej i żeńskiej, przyznając im pełnię władzy rządzenia. Nominacje te poprzedził dekret nakładający trzyletnie moratorium na przyjmowanie nowych członków.

Reforma IVE: nowa rada generalna

Zgodnie z dekretem z 25 lipca, rozprowadzonym wśród członków 18 sierpnia, bp Satué ustanowił nową radę generalną, która ma wspierać go w rządzeniu instytutem.

Dekret stwierdza, że został on mianowany 8 grudnia 2024 roku i że powierzono mu pełną władzę rządzenia zarówno na mocy powszechnego prawa kościelnego, jak i konstytucji instytutu. Zaznacza się w nim ponadto, że Watykan upoważnił go do wyboru współpracowników, pod warunkiem powiadomienia Dykasterii ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego.

W skład nowo mianowanej rady wchodzą:

• o. Ervens Mengelle IVE — wikariusz generalny;
• br. Giampiero Pettenon SDB — ekonom generalny;
• o. Diógenes Urquiza IVE — radca generalny odpowiedzialny za klasztory kontemplacyjne;
• o. Giampiero Gambaro OFM Cap. — radca generalny i prokurator;
• o. Paolo Crivelli FFB — radca generalny odpowiedzialny za formację.

Bp Satué potwierdził również o. Antonia Munduate oraz Francisca Garcíę Villalobosa, wcześniej mianowanych współpracownikami, w dalszym pełnieniu funkcji nadzorczych.

Kilku członków rady ma bogate doświadczenie związane z wcześniejszymi interwencjami Watykanu w instytucie. O. Mengelle był asystentem kard. Santosa Abrila w okresie, gdy ten sprawował urząd komisarza papieskiego, a następnie został wikariuszem generalnym IVE w czasie kapituły generalnej odbywającej się pod nadzorem Watykanu. O. Urquiza i br. Pettenon również uczestniczyli we wcześniejszych działaniach reformatorskich prowadzonych przez Stolicę Apostolską.

W wiadomości elektronicznej skierowanej do członków bp Satué napisał, że nowa struktura ma poprawić skuteczność działania i zapewnić wyraźniejszy podział odpowiedzialności w kierownictwie instytutu.

Nowa strona internetowa jako krok ku przejrzystości

Obok zmian w zarządzaniu bp Satué zapowiedział uruchomienie nowej oficjalnej strony internetowej instytutu — po tym, jak nie udało się ustalić, kto kontrolował dotychczasową witrynę i powiązane z nią systemy poczty elektronicznej.

Według biskupa konsultacje z przełożonymi prowincjalnymi oraz członkami zarządu generalnego nie pozwoliły wskazać osób odpowiedzialnych za prowadzenie funkcjonującej od lat strony www.ive.org ani za zarządzanie kontami pocztowymi w domenie instytutu.

„Byłoby nieodpowiedzialne dalsze korzystanie ze strony internetowej uznawanej za oficjalną oraz ze wspólnych kont pocztowych bez zidentyfikowania administratorów” — napisał bp Satué.

Nowa platforma została wskazana jako jedyna oficjalna strona internetowa instytutu. W odróżnieniu od poprzedniej witryny zawiera ona materiały dotyczące skarg wniesionych przeciwko założycielowi instytutu, o. Carlosowi Bueli, oraz informacje o procedurach kanonicznych związanych z tymi zarzutami. Udostępnia także mechanizm składania skarg bezpośrednio do delegatury apostolskiej.

Reforma IVE obejmuje system formacji

30 lipca bp Satué wraz ze współpracownikami ustanowił komisję, której zadaniem jest przegląd systemu formacji w instytucie.

Inicjatywa ta jest następstwem decyzji Watykanu o zawieszeniu na trzy lata przyjmowania nowych nowicjuszy. Według delegatury zastrzeżenia wskazane przez władze watykańskie dotyczyły praktyki wstępnego rozeznania, całego procesu formacji oraz przygotowania formatorów odpowiedzialnych za kształcenie przyszłych członków.

Kwestia formacji powracała w kolejnych ocenach watykańskich. Dekret o mianowaniu bp. Satué wyraźnie wskazywał na poważne słabości formacji, łącząc je z wysokim odsetkiem odejść. Według ustaleń Watykanu instytut utracił od czasu swojego założenia blisko 40 procent członków.

Dwie dekady interwencji Stolicy Apostolskiej

Najnowsze decyzje stanowią część trwającego ponad dwadzieścia lat nadzoru Watykanu.

Pierwsze ograniczenia nałożono w 2001 roku. W 2010 roku Watykan nakazał odwołanie założyciela, o. Carlosa Bueli, z urzędu przełożonego generalnego i polecił mu zamieszkać poza instytutem — z powodu tego, co określono jako niewłaściwe zachowania wobec młodych członków.

W 2016 roku władze kościelne publicznie potwierdziły, że Stolica Apostolska uznała za wiarygodne skargi zarzucające o. Bueli niewłaściwe postępowanie wobec dorosłych seminarzystów. Dalsze ograniczenia zakazały mu kontaktowania się z członkami instytutu oraz udziału w działalności publicznej.

Specjalny trybunał kanoniczny ustanowiony w 2021 roku orzekł następnie, że o. Buela dopuścił się poważnych przestępstw wobec pięciu obecnych lub byłych członków instytutu. Choć odwołał się od tej decyzji, zmarł w kwietniu 2023 roku, przed wydaniem prawomocnego wyroku.

Dziedzictwo założyciela pozostaje jednym z głównych wyzwań dla działań reformatorskich. Przedstawiciele Watykanu i komisarze wielokrotnie krytykowali to, co opisują jako utrzymującą się kulturę czci wobec o. Bueli, mimo kanonicznych ustaleń wydanych na jego niekorzyść. We wcześniejszych dochodzeniach zwracano uwagę na pielgrzymki do jego grobu, ponowne wydawanie jego pism oraz uroczystości upamiętniające, organizowane po jego śmierci.

Reforma IVE napotyka opór

Bp Satué wypowiada się o wewnętrznym oporze wyjątkowo otwarcie.

W liście do członków z marca 2025 roku napisał, że instytut opiera się koniecznej reformie i nie chce uznać krzywd wyrządzonych przez niektórych jego członków oraz przez mechanizmy instytucjonalne niezgodne z misją Kościoła.

Przekonywał, że prawdziwa odnowa wymaga uznania dawnych zaniedbań, i ostrzegał, że nadmierne przywiązanie do instytutu może uniemożliwiać jego członkom zmierzenie się z widocznymi problemami.

Zastrzeżenia biskupa są echem wcześniejszych ostrzeżeń kard. Santosa Abrila, który w latach 2019–2025 sprawował urząd komisarza papieskiego. Kard. Abril zarzucał dawnym przełożonym i współpracownikom o. Bueli prowadzenie „rządu w cieniu” oraz podważanie watykańskiego nadzoru. Wskazywał również na uporczywe lekceważenie wskazań, w tym poleceń ograniczających rozwój instytutu i regulujących struktury zarządzania.

Źródła zbliżone do obecnej delegatury wskazują, że część dawnych władz zaskarżyła podjęte decyzje w drodze rekursów kanonicznych, w tym w sprawach wniesionych przed Sygnaturę Apostolską, co przyczyniło się do opóźnień we wprowadzaniu reform.

Do dodatkowych zastrzeżeń należą, jak podaje się, próby obchodzenia w niektórych regionach moratorium na nowe przyjęcia — przez przyjmowanie kandydatów jako „wolontariuszy” i umieszczanie ich w warunkach przypominających formację nowicjacką.

Przyszłość IVE: zniesienie nie jest rozważane

Mimo poważnych trudności przedstawiciele Watykanu podtrzymują, że zniesienie instytutu nie jest rozważane.

Źródła zbliżone do procesu reformy mówią, że władze kościelne wciąż mają nadzieję na możliwość odnowy — nawet jeśli przyznają, że nierozwiązane pozostają problemy w zarządzaniu, zarzuty ukrywania nadużyć, wyczerpanie duchowieństwa oraz obawy związane z powoływaniem niedoświadczonych przełożonych.

Jednocześnie bp Satué wyraził uznanie dla misyjnej pracy instytutu, zwłaszcza dla jego gotowości do posługi na terenach odległych, w strefach konfliktów oraz w jednych z najbiedniejszych regionów świata.

Obecna strategia Watykanu wydaje się nastawiona nie na rozwiązanie Instytutu Słowa Inkarnowanego, lecz na jego przebudowę poprzez wzmocnione zarządzanie, odnowione programy formacyjne, większą przejrzystość oraz jaśniejsze rozliczenie się z przeszłością. Powołanie nowej rady kierowniczej i utworzenie oficjalnej platformy komunikacyjnej wskazują, że władze kościelne zamierzają kontynuować reformę IVE, której wdrożenie od wielu lat okazywało się trudne.

• Raju Hasmukh, na podstawie materiałów The Pillar