Abp Socrates Villegas wzywa Filipiny do obrony rybaków i praw morskich na Morzu Zachodniofilipińskim w obliczu narastających napięć z Chinami.
Redakcja (27 października 2026, Gaudium Press) W miarę jak narastają napięcia geopolityczne na Morzu Południowochińskim, jeden z najbardziej wpływowych przywódców katolickich na Filipinach przedstawił spór terytorialny nie tylko jako kwestię suwerenności czy prawa międzynarodowego, lecz jako problem moralny, w którego centrum stoją dobro i przetrwanie społeczności przybrzeżnych, których życie zależy od morza.
Abp Socrates Villegas, metropolita Lingayen-Dagupan, zaapelował do władz Filipin, by wytrwale broniły praw morskich kraju na Morzu Zachodniofilipińskim, a jednocześnie chroniły źródła utrzymania rybaków, którzy coraz częściej znajdują się w samym środku długotrwałego sporu z Chinami.
W duszpasterskich wskazaniach moralnych opublikowanych 25 października abp Villegas wezwał zarówno katolików, jak i przywódców państwowych, by nie tracili z oczu tych, których najbardziej bezpośrednio dotykają rywalizujące roszczenia terytorialne i narastające konfrontacje dyplomatyczne.
Jego wystąpienie nastąpiło w czasie, gdy stosunki między Manilą a Pekinem ponownie się zaostrzyły, czego wyrazem były ostre wymiany zdań między filipińskimi urzędnikami a przedstawicielami chińskiego rządu w sprawie rywalizujących roszczeń do tych strategicznie ważnych wód.
Spór na Morzu Zachodniofilipińskim wykracza poza politykę
Dla abp. Villegasa kontrowersje wokół Morza Zachodniofilipińskiego wykraczają poza argumenty prawne i kalkulacje geopolityczne.
„Spór to coś więcej niż kwestia sprzecznych roszczeń” – powiedział, podkreślając, że stawka wykracza poza kwestie prawa międzynarodowego, interesu narodowego i dyplomacji.
Według arcybiskupa rzeczywiste konsekwencje ponoszą zwykłe rodziny rybackie, których przetrwanie ekonomiczne zależy od dostępu do zasobów morskich na wodach coraz silniej dotkniętych napięciami w regionie.
„Stawką jest coś więcej niż zasada prawna, coś więcej niż polityka” – powiedział.
Jak przekonywał, chodzi raczej o „samo przetrwanie i przyszłość rodzin, które żyją nad morzem i utrzymują się z jego zasobów”.
Jego wypowiedzi należą do najmocniejszych w ostatnim czasie wystąpień wysokiego rangą katolickiego hierarchy w sprawie sporu morskiego i odzwierciedlają rosnące zaniepokojenie przywódców Kościoła społecznymi i gospodarczymi skutkami konfliktu dla najsłabszych społeczności.
Ludzki koszt napięć na Morzu Zachodniofilipińskim
Abp Villegas zwrócił szczególną uwagę na trudne położenie rybaków z prowincji Pangasinan i Zambales, leżących na północno-zachodnim wybrzeżu Luzonu, naprzeciw wód, które stają się coraz bardziej sporne.
Obawy arcybiskupa mają szczególną wagę, ponieważ jego archidiecezja Lingayen-Dagupan obejmuje ponad 1,2 mln katolików i znaczną część środkowej prowincji Pangasinan – obszaru, na którym rybołówstwo pozostaje kluczowym źródłem dochodu i bezpieczeństwa żywnościowego.
Dla wielu drobnych rybaków dostęp do tradycyjnych łowisk na Morzu Zachodniofilipińskim nie jest abstrakcyjną kwestią geopolityki, lecz codzienną koniecznością ekonomiczną.
Przybrzeżne społeczności regionu od dawna zależą od bogatych łowisk, które w znacznym stopniu zasilają gospodarkę Filipin i zaopatrzenie kraju w żywność. Według opracowania przygotowanego przez ośrodek analityczny Marynarki Wojennej Filipin na Morze Zachodniofilipińskie przypada około 27 proc. krajowej produkcji rybołówstwa komercyjnego. Wody te należą również do najbardziej ruchliwych łowisk na świecie – szacuje się, że na szerszym obszarze Morza Południowochińskiego działa 55 proc. światowych jednostek rybackich.
Dane te pokazują, dlaczego wielu Filipińczyków postrzega tę kwestię przez pryzmat źródeł utrzymania i bezpieczeństwa żywnościowego, a nie wyłącznie przez pryzmat względów terytorialnych czy strategicznych.
Wezwanie do sprawiedliwości i troski o stworzenie
Odwołując się do katolickiej nauki społecznej, abp Villegas określił spór morski jako w gruncie rzeczy wyzwanie moralne, dotyczące sprawiedliwości, godności człowieka i odpowiedzialności za środowisko naturalne.
„Nie zapominajcie o ubogich. To jest kwestia moralna” – przypomniał katolikom.
W swoich wskazaniach arcybiskup zaapelował do rządu Filipin, by przyjął wyważone podejście, łączące stanowczość z powściągliwością.
„Chodzi tu o sprawiedliwość, a także o troskę o stworzenie” – powiedział, wzywając władze, by były „stanowcze i nieustępliwe w sprawie tego, co zgodnie z prawem należy do nas i co słusznie należy do naszego narodu, nie prowokując wrogości, ale też nie kuląc się ze strachu w obliczu zagrożenia”.
Stanowisko to odzwierciedla pogląd coraz częściej wyrażany w części filipińskiego społeczeństwa obywatelskiego: obrona suwerennych praw przy jednoczesnym unikaniu działań, które mogłyby doprowadzić do konfrontacji zbrojnej.
Abp Villegas opisał ponadto Morze Zachodniofilipińskie jako dar powierzony narodowi filipińskiemu.
„Morze Zachodniofilipińskie jest darem Boga dla Jego ludu” – powiedział, dodając, że bronić go oznacza stanąć po stronie społeczności, które od pokoleń korzystały z morza i na nim polegały.
Strategiczne wody w centrum regionalnej rywalizacji
Nazwa Morze Zachodniofilipińskie odnosi się do obszarów morskich w obrębie wyłącznej strefy ekonomicznej Filipin na Morzu Południowochińskim.
Wydany w 2016 r. na podstawie Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza wyrok międzynarodowego trybunału arbitrażowego unieważnił rozległe roszczenia Chin oparte na tzw. prawach historycznych i podtrzymał wiele elementów stanowiska Filipin. Orzeczenie zostało uznane i poparte przez wiele państw, w tym Stany Zjednoczone, Japonię, Australię i Indie.
Chiny nadal jednak odrzucają to rozstrzygnięcie i, powołując się na względy historyczne, podtrzymują rozległe roszczenia do większości Morza Południowochińskiego.
Spór stał się jednym z najpoważniejszych wyzwań dla bezpieczeństwa w regionie Azji i Pacyfiku. Analitycy wskazują na ogromne znaczenie strategiczne tego obszaru: przez szlaki żeglugowe Morza Południowochińskiego przechodzi rocznie światowy handel o wartości ponad 3 bilionów dolarów amerykańskich.
Jego znaczenie zarówno jako morskiego korytarza handlowego, jak i potencjalnego źródła zasobów rybnych i energetycznych sprawiło, że region stał się ogniskiem strategicznej rywalizacji – drugim po Tajwanie geopolitycznym punktem zapalnym w Azji Wschodniej.
Społeczeństwo obywatelskie z uznaniem przyjmuje głos Kościoła
Oświadczenie abp. Villegasa spotkało się z poparciem przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, którzy opowiadają się za bardziej zdecydowaną reakcją na działania i retorykę Chin.
Wśród nich była Rafaela David, przewodnicząca grupy aktywistów Akbayan, która stwierdziła, że przesłanie arcybiskupa wzmacnia apele do rządu Filipin o zajęcie bardziej stanowczego stanowiska wobec niedawnych wypowiedzi ambasadora Chin Jing Quana.
Ambasador wywołał kontrowersje, stwierdzając, że Filipiny powinny uważać się za szczęśliwe, mając Chiny za sąsiada, i sugerując, że Chiny mogłyby łatwo zwyciężyć, gdyby zdecydowały się użyć siły.
Wypowiedzi te wywołały falę krytyki na Filipinach i skłoniły Departament Spraw Zagranicznych do wezwania dyplomaty w celu złożenia formalnego protestu.
Rafaela David przekonywała, że rząd powinien pójść dalej i wydalić ambasadora, podkreślając, że kontakty dyplomatyczne nie mogą odbywać się kosztem suwerenności narodowej.
„Nie możemy dać się zastraszyć i zamilknąć” – powiedziała.
Jednocześnie podkreśliła, że obronie praw morskich musi towarzyszyć wymierne wsparcie dla rybaków i ich rodzin.
Według Rafaeli David stała obecność filipińskich rybaków na Morzu Zachodniofilipińskim jest zarówno koniecznością ekonomiczną, jak i symbolicznym potwierdzeniem suwerenności narodowej.
Zaapelowała o rozszerzenie programów wspierających źródła utrzymania oraz o długofalową pomoc, która pozwoli społecznościom przybrzeżnym kontynuować działalność mimo rosnącej niepewności i obaw o bezpieczeństwo.
Kościół wnosi głos moralny do debaty narodowej
Wystąpienie abp. Villegasa wnosi silny wymiar moralny i społeczny do debaty często zdominowanej przez argumenty prawne, wydarzenia militarne i wymianę dyplomatyczną.
Skupiając uwagę na społecznościach rybackich, a nie wyłącznie na rywalizacji geopolitycznej, arcybiskup podkreślił, że spory międzynarodowe ostatecznie dotykają zwykłych obywateli, których źródła utrzymania zależą od stabilnego dostępu do zasobów morskich.
Ponieważ napięcia na Morzu Południowochińskim wciąż kształtują dyskusje o bezpieczeństwie regionalnym, jego przesłanie przypomina, że za rywalizującymi roszczeniami i kalkulacjami strategicznymi stoją rodziny, społeczności i pokolenia Filipińczyków, którzy postrzegają morze nie jako pole bitwy, lecz jako źródło życia i utrzymania.
Dla abp. Villegasa każda dyskusja o Morzu Zachodniofilipińskim musi zaczynać się właśnie od nich.
- Raju Hasmukh na podstawie materiałów UCA News
