Konstytucja Leona XIV nadaje Watykanowi nową erę świeckiego przywództwa, otwierając urząd przewodniczącego dla osób takich jak s. Raffaella Petrini.
Redakcja (01.08.2026, Gaudium Press ) W czwartek, 31 lipca 2026 r. — we wspomnienie św. Ignacego Loyoli — papież Leon XIV podpisał nowe Prawo Zasadnicze Państwa Miasto Watykan. Konstytucja Leona XIV z mocą natychmiastową zastępuje wersję z 2023 r., promulgowaną przez papieża Franciszka. Preambuła prawa stwierdza, że odpowiada ono na potrzebę „uwzględnienia nowych wymogów zarządzania oraz kilku istotnych zmian legislacyjnych wprowadzonych w ostatnich latach”, skutecznie kodyfikując reformy, które papież wprowadzał od początku swego pontyfikatu.
Dokument stanowi fundamentalną kartę najmniejszego suwerennego państwa świata, mającą na celu „nadanie tożsamości konstytucyjnej Państwu Miasto Watykan”, jego uprawnieniom oraz wykonywaniu wynikających z nich funkcji. Potwierdzając unikalny charakter i autonomię watykańskiego porządku prawnego, pozostaje on punktem odniesienia dla całego pozostałego prawodawstwa Państwa.
Precedens Petrini: jak Konstytucja Leona XIV otwiera urząd przewodniczącego dla osób niebędących kardynałami
Najbardziej doniosła zmiana w nowym Prawie Zasadniczym dotyczy urzędu przewodniczącego Papieskiej Komisji dla Państwa Miasto Watykan — organu sprawującego zarówno funkcje ustawodawcze, jak i wykonawcze. W listopadzie 2025 r. papież Leon XIV wydał motu proprio uchylające art. 8 § 1 poprzedniego prawa, który stanowił, że funkcję przewodniczącego mogą sprawować wyłącznie kardynałowie.
Ta poprawka otworzyła siostrze Raffaelli Petrini, F.S.E., drogę do objęcia urzędu 1 marca 2025 r., dzięki czemu stała się pierwszą kobietą i pierwszą osobą niebędącą kardynałem na czele watykańskiego rządu. Papież Leon XIV potwierdził jej powołanie 9 maja 2025 r., dzień po swoim wyborze, a nowe Prawo Zasadnicze z 2026 r. na trwałe zapisuje tę możliwość.
Artykuł 8 zmienionego tekstu stanowi: „Papieska Komisja składa się z kardynałów i innych członków, w tym Przewodniczącego, powoływanych przez Najwyższego Pontyfika na pięcioletnią kadencję”. Zmiana ta sygnalizuje strukturalny zwrot w sposobie, w jaki Stolica Apostolska postrzega zarządzanie swoim terytorium doczesnym, oddzielając wymóg godności kardynalskiej od najwyższego urzędu administracyjnego w państwie-mieście.
Funkcje wykonawcze i sądownicze: Konstytucja Leona XIV precyzuje role i zakresy odpowiedzialności
Poza urzędem przewodniczącego, nowe prawo precyzuje strukturę władzy wykonawczej i sądowniczej w Państwie Miasto Watykan. Potwierdza rolę Gubernatoratu, którego struktura organizacyjna „przyczynia się do właściwej misji Państwa i służy Następcy Piotra, przed którym odpowiada bezpośrednio”. Tekst dalej wyznacza zakres odpowiedzialności Przewodniczącego i Sekretarza Generalnego, podkreślając ich współpracę oraz instytucjonalny charakter urzędu Sekretarza Generalnego — funkcji, która obecnie może być powierzona więcej niż jednej osobie.
W zakresie sądownictwa art. 22 § 1 wyraźnie potwierdza, że prawo ustanawia ramy prawne regulujące organy sądowe w ramach Systemu Sądowniczego. Niedawne reformy watykańskich trybunałów miały na celu zapewnienie właściwego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a nowe Prawo Zasadnicze wpisuje te zmiany w konstytucyjną architekturę państwa.
Misja i zakres: Gubernatorat w służbie Następcy Piotra
Preambuła przypomina misję Gubernatoratu, który „przyczynia się do właściwej misji Państwa i służy Następcy Piotra, przed którym odpowiada bezpośrednio”. Potwierdza również, że organy zarządzające — oraz wszyscy, którzy służą Państwu na stanowiskach odpowiedzialności, „ożywieni prawdziwie eklezjalnym duchem” — wykonują władzę odnoszącą się do terytorium wyznaczonego Traktatem Laterańskim z 1929 r., a także do budynków i obszarów, w których działają instytucje Państwa lub Stolicy Apostolskiej.
Na tych obszarach na mocy prawa międzynarodowego zachowują moc osobiste i funkcjonalne gwarancje oraz immunitety, co zachowuje odrębną osobowość prawną Watykanu na arenie międzynarodowej.
Konstytucja Leona XIV: żywy dokument dla zmieniającego się Kościoła
Włączając motu proprio z 2025 r. oraz inne niedawne zmiany legislacyjne w jeden, spójny tekst, papież Leon XIV dał Państwu Miasto Watykan konstytucję odzwierciedlającą zarówno kontynuację, jak i adaptację. Prawo zachowuje najwyższą władzę papieską — ostateczna władza wciąż należy do Najwyższego Pontyfika — dopuszczając jednocześnie większą elastyczność w kwestii tego, kto może sprawować codzienne zarządzanie.
Dla siostry Petrini nowe Prawo Zasadnicze umacnia podstawę prawną jej historycznej kadencji jako przewodniczącej zarówno Papieskiej Komisji, jak i Gubernatoratu — urzędów, które stawiają ją na czele mikropaństwa liczącego około 600 mieszkańców, blisko 2000 pracowników i miliony pielgrzymów rocznie. Dla całego Kościoła jest to kolejny krok w szerszym przemyślaniu przywództwa, które w zarządzaniu doczesnymi sprawami Watykanu stawia kompetencje i misję wyżej niż godność duchowną.
