Chińscy biskupi przybędą do Rzymu, by upamiętnić 100 lat od chwili, gdy papież Pius XI konsekrował pierwszych sześciu chińskich biskupów, co stanowiło kamień milowy w historii Kościoła.
Redakcja (28 października 2026, Gaudium Press) Sto lat po tym, jak sześciu chińskich duchownych wyruszyło z Szanghaju do Rzymu, aby papież konsekrował ich na pierwszych w czasach nowożytnych chińskich biskupów, Chiny i Stolica Apostolska przygotowują się do upamiętnienia jednego z najbardziej doniosłych momentów w dziejach Kościoła katolickiego w Chinach.
Stulecie zostanie uczczone 5 listopada na Papieskim Uniwersytecie Urbaniana w Rzymie międzynarodową konferencją pod hasłem „Oblicze Kościoła powszechnego w Chinach: 100 lat od konsekracji pierwszych sześciu chińskich biskupów”. W spotkaniu wezmą udział przedstawiciele Kościoła, naukowcy i urzędnicy watykańscy, w tym bp Joseph Li Shan, biskup Pekinu, oraz bp Ignatius Ding Zuyao, biskup Haimen, których obecność uwydatnia zmieniające się relacje między Stolicą Apostolską a Kościołem katolickim w Chińskiej Republice Ludowej.
Konferencja przypomina wydarzenia z 28 października 1926 r., kiedy papież Pius XI konsekrował sześciu chińskich biskupów w Bazylice św. Piotra, otwierając nową erę dla katolicyzmu w Chinach i sygnalizując zdecydowane odejście od modelu, w którym kierowanie Kościołem powierzano w przeważającej mierze zagranicznym misjonarzom.
Konsekracja sześciu chińskich biskupów – przełomowy moment w dziejach katolicyzmu w Chinach
Tego jesiennego dnia 1926 r. papież Pius XI włożył ręce na sześciu chińskich kapłanów, którymi byli: Odorico Cheng Hede, Melchior Sun Dezhen, Joseph Hu Ruoshan, Philip Zhao Huaiyi, Simon Zhu Kaimin i Aloysius Chen Guodi.
Ich konsekracja była pierwszym w czasach nowożytnych przypadkiem, gdy chińscy duchowni zostali wyniesieni do godności biskupiej na mocy bezpośredniego mandatu papieskiego w tak historyczny i widoczny sposób. Jeśli nie liczyć znamiennego wyjątku, jakim był Gregory Luo Wenzao, który został biskupem w 1685 r., kierownictwo Kościoła katolickiego w Chinach przez stulecia pozostawało w dużej mierze w rękach zagranicznych misjonarzy.
Pius XI, właściwie Achille Ratti, dostrzegał głębokie znaczenie tej chwili. Podczas Mszy św. konsekracyjnej w Bazylice św. Piotra nazwał nowo wyświęconych biskupów „pierwocinami i nowymi pędami chińskiego episkopatu”, wyrażając radość z tego, co postrzegał jako narodziny prawdziwie rodzimej hierarchii w łonie jednej z najstarszych cywilizacji świata.
Uroczystość była czymś więcej niż liturgicznym kamieniem milowym. Uosabiała strategiczną i teologiczną przemianę w ramach globalnej wizji misyjnej Kościoła katolickiego.
Zerwanie z kolonialnym modelem misyjnym
Konsekracje odbyły się w okresie głębokiej refleksji w Kościele nad naturą działalności misyjnej.
W 1919 r. papież Benedykt XV wydał list apostolski Maximum illud, który podważał utrwalone przekonania wiążące ekspansję misyjną z wpływami kolonialnymi. Dokument podkreślał, że chrześcijaństwo nie należy do żadnego pojedynczego narodu i nie może być utożsamiane z żadną władzą imperialną ani polityczną. Jak zaznaczył Benedykt XV, wiara katolicka „nie jest obca żadnemu narodowi”.
Zasada ta stała się fundamentem odnowionej strategii misyjnej, skoncentrowanej na kształceniu miejscowego duchowieństwa i rodzimych przywódców. Zamiast traktować Kościoły lokalne jako stałe terytoria misyjne zarządzane przez zagranicznych misjonarzy, Rzym w coraz większym stopniu dążył do ustanawiania samodzielnych miejscowych hierarchii, zdolnych do prowadzenia własnych wspólnot.
Wizja ta znalazła praktyczny wyraz w Chinach dzięki przełomowemu Synodowi Szanghajskiemu z 1924 r., pierwszemu dużemu ogólnokrajowemu zgromadzeniu synodalnemu Kościoła katolickiego w tym kraju. Delegaci podkreślali pilną potrzebę wspierania i kształcenia rodzimego duchowieństwa oraz przygotowania chińskich kapłanów do objęcia kierowniczych stanowisk w Kościele.
Konsekracja sześciu biskupów dwa lata później była najwyraźniejszym przejawem tej polityki.
Rola arcybiskupa Celsa Costantiniego w wyniesieniu chińskich biskupów
Jednym z architektów tej historycznej przemiany był abp Celso Costantini, pierwszy delegat apostolski w Chinach.
Costantini niestrudzenie zabiegał o formację miejscowego duchowieństwa i zdecydowanie opowiadał się w kręgach watykańskich za mianowaniem chińskich biskupów. Jego starania odegrały kluczową rolę w sprowadzeniu sześciu przyszłych biskupów do Rzymu.
10 września 1926 r. Costantini towarzyszył grupie, gdy wyruszała z Szanghaju w długą podróż do Europy. Ich podróż symbolizowała nie tylko przemieszczenie geograficzne, lecz także przełom w historii Kościoła – taki, który miał na nowo określić obecność Kościoła katolickiego w Chinach.
Historycy powszechnie przyznają, że bez zaangażowania Costantiniego powstanie rodzimego chińskiego episkopatu zostałoby prawdopodobnie opóźnione o wiele lat.
Konferencja w Rzymie zgromadzi przedstawicieli Kościoła w Chinach i Watykanu
Konferencja z okazji stulecia na Uniwersytecie Urbaniana przeanalizuje historyczne, teologiczne i kulturowe dziedzictwo konsekracji z 1926 r.
Wydarzenie słowem wstępnym otworzy prof. Andrea D’Auria, dziekan Wydziału Prawa Kanonicznego; następnie odbędzie się sesja poranna, której przewodniczyć będzie jezuita o. Luciano Morra, dyrektor Komisji Duszpasterskiej ds. Chin.
Kard. Pietro Parolin, watykański sekretarz stanu, ma zabrać głos przed projekcją filmu dokumentalnego A Long Journey: The Adventure of the Six Chinese Bishops Consecrated in Rome by Pius XI in 1926 w reżyserii Teresy Tseng Kuang Yi.
W programie przewidziano także wykład programowy, który wygłosi bp Joseph Li Shan, biskup Pekinu, oraz wystąpienie, które wygłosi kard. Stephen Chow Sau Yan, biskup Hongkongu, poświęcone inkulturacji, sinizacji i dialogowi międzykulturowemu w formacji kapłańskiej.
Kolejne wystąpienia będą dotyczyć reform misyjnych Benedykta XV i Piusa XI, kształtowania się struktur Kościoła lokalnego w Chinach oraz historycznej ewolucji praktyki konsekracji biskupich.
Podczas sesji popołudniowej wystąpi bp Ignatius Ding Zuyao, biskup Haimen, wraz z naukowcami i historykami Kościoła, wśród których będą prof. Elisa Giunipero z Katolickiego Uniwersytetu Najświętszego Serca oraz prof. Liu Guopeng z Chińskiej Akademii Nauk Społecznych.
Bp Juan Ignacio Arrieta, były sekretarz Dykasterii do spraw Tekstów Prawnych, omówi kanoniczne aspekty święceń z 1926 r., a ks. prał. Flavio Belluomini przedstawi ustalenia oparte na materiałach archiwalnych przechowywanych w historycznych zbiorach Propaganda Fide.
Konferencję zakończy wystąpienie kard. Luisa Antonia Tagle, proprefekta Dykasterii do spraw Ewangelizacji.
Obradom towarzyszyć będą chińska muzyka sakralna i tradycyjne pieśni, co podkreśla nacisk, jaki konferencja kładzie na włączenie kultury chińskiej w życie Kościoła powszechnego.
Symbol zmieniających się czasów
Udział biskupów Li Shan i Ding Zuyao ma znaczenie wykraczające poza historyczne upamiętnienie.
Przez większą część epoki nowożytnej podróże biskupów z Chin kontynentalnych na wydarzenia w Watykanie należały do rzadkości i często były politycznie drażliwe.
W 1998 r. biskupi zaproszeni przez papieża Jana Pawła II do udziału w Synodzie dla Azji nie mogli w nim uczestniczyć. Podobne przeszkody pojawiły się w 2005 r., gdy biskupi zaproszeni przez papieża Benedykta XVI nie mogli przyjechać do Rzymu.
W ostatnich latach można jednak zaobserwować stopniowy wzrost wymiany między chińskimi przedstawicielami Kościoła a instytucjami watykańskimi.
Obserwatorzy zauważają, że wydarzenia uważane niegdyś za nadzwyczajne stają się coraz bardziej rutynowe. W maju 2024 r. bp Joseph Shen Bin, biskup Szanghaju, wziął udział w konferencji na Uniwersytecie Urbaniana z okazji stulecia Synodu Szanghajskiego – był to krok, który wielu uznało za oznakę powoli poszerzającej się przestrzeni dla dialogu i współpracy kościelnej.
Na tym tle obecność dwóch biskupów z Chin kontynentalnych na obchodach stulecia postrzegana jest zarówno jako upamiętnienie historyczne, jak i współczesny symbol komunikacji między Rzymem a Kościołem w Chinach.
Znaczenie osoby biskupa Ding Zuyao
Oczekuje się, że szczególna uwaga skupi się na bp. Ignatiusie Ding Zuyao, którego nominacja wiąże się bezpośrednio z dziedzictwem sześciu biskupów upamiętnianych podczas konferencji.
W wieku 40 lat Ding przyjął sakrę biskupią 15 października w Nantong, stając się dziewiętnastym biskupem wyświęconym w ramach tymczasowego porozumienia między Stolicą Apostolską a Chińską Republiką Ludową.
Obecnie kieruje diecezją Haimen, wakującą od 2023 r.
Historyczny oddźwięk jest uderzający. Pierwszym biskupem Haimen był Simon Zhu Kaimin, jeden z sześciu biskupów wyświęconych przez Piusa XI w 1926 r.
Co więcej, utworzenie wikariatu apostolskiego Haimen 11 sierpnia 1926 r. zostało przez abp. Costantiniego pomyślane właśnie jako okazja, by postawić przedstawiciela chińskiego duchowieństwa na czele nowo ustanowionej jednostki kościelnej.
Ciągłość łącząca Zhu Kaimina i Ding Zuyao ukazuje długofalowy charakter starań Kościoła o kształtowanie miejscowego przywództwa w Chinach.
Historyczne związki Pekinu
Również Pekin jest ściśle związany z historią upamiętnianą w Rzymie.
Dwaj z sześciu biskupów konsekrowanych w 1926 r., Philip Zhao Huaiyi i Melchior Sun Dezhen, urodzili się i kształcili w chińskiej stolicy.
Zhao wstąpił w 1893 r. do niższego seminarium duchownego w Pekinie przy kościele Beitang, a później był sekretarzem abp. Costantiniego. Sun przez ponad dziesięć lat nauczał w tamtejszym niższym seminarium, zanim został mianowany biskupem.
Ich wyniesienie do godności biskupiej odzwierciedlało rosnącą dojrzałość chińskich instytucji katolickich i programów formacji duchowieństwa na początku XX wieku.
Dziś bp Joseph Li Shan uosabia kolejny rozdział tej historii. Wyświęcony na biskupa Pekinu w 2007 r. z mandatem papieskim i za uznaniem władz państwowych, Li Shan reprezentuje pokolenie przedstawicieli Kościoła, których posługa przebiega na styku społeczeństwa chińskiego i ogólnoświatowej komunii katolickiej.
Jego obecność w Rzymie podczas obchodów stulecia jest widocznym przypomnieniem zasady, która przyświecała konsekracjom z 1926 r.: Kościół katolicki zakorzenia się w pełni w danym narodzie nie poprzez obce rządy, lecz dzięki miejscowym pasterzom, którzy pozostają zjednoczeni z Kościołem powszechnym.
Dziedzictwo konsekracji chińskich biskupów wykraczające poza stulecie
Konsekracja sześciu chińskich biskupów przez papieża Piusa XI w 1926 r. nie była jedynie uroczystym wydarzeniem. Zapoczątkowała przemianę w Kościele, której skutki wciąż kształtują Kościół w Chinach sto lat później.
Konferencja w Rzymie z okazji stulecia jest zatem czymś więcej niż upamiętnieniem historycznej rocznicy. To okazja, by powrócić do przełomowego momentu, gdy Stolica Apostolska dążyła do ukształtowania autentycznie chińskiego przywództwa katolickiego, zachowując zarazem komunię ze Stolicą Piotrową.
Gdy biskupi z Pekinu i Haimen udają się do Rzymu, by oddać hołd swoim poprzednikom, odtwarzają drogę przebytą po raz pierwszy sto lat temu – drogę, która pomogła na nowo określić relacje między Chinami a Kościołem katolickim i której dziedzictwo pozostaje kluczowe w dyskusjach o wierze, tożsamości i jedności Kościoła w XXI wieku.
- Raju Hasmukh z wykorzystaniem materiałów Fides News
