Kard. Müller upomina niemieckiego biskupa za krytykę papieża Leona XIV

W obszernej refleksji, będącej odpowiedzią na – jak to określił – najnowszą niemiecką krytykę papieża, kard. Müller dowodził, że spór wykracza daleko poza różnice zdań co do polityki duszpasterskiej czy sposobu, w jaki Kościół postępuje w sprawach nadużyć. Jego zdaniem chodzi o dwie zasadniczo różne wizje Kościoła katolickiego: jedną zakorzenioną w Chrystusie, Objawieniu i sakramentalnej naturze Kościoła oraz drugą, kształtowaną przede wszystkim przez kategorie socjologiczne i ideologiczne.

Kard. Müller zaniepokojony upadkiem życia katolickiego w Niemczech

Kard. Müller wyszedł od tego, że w ciągu sześciu lat, w których bp Bätzing przewodniczył Konferencji Episkopatu Niemiec, 27 niemieckich diecezji straciło około 2,4 mln katolików.

Przyznał, że pasterzy Kościoła nie można obarczać osobistą odpowiedzialnością za każde odejście, podkreślił jednak, że skala tego exodusu budzi głęboki niepokój duchowy. Dla kard. Müllera wystąpienie z Kościoła nie jest jedynie zakończeniem formalnej przynależności, zarejestrowanej przez władze cywilne, lecz sprawą związaną ze zbawieniem i z relacją wierzącego do Kościoła jako Ciała Chrystusa.

Odwołując się do Lumen gentium, Konstytucji dogmatycznej o Kościele Soboru Watykańskiego II, kard. Müller podkreślił, że Kościoła nie można rozumieć wyłącznie jako ludzkiej instytucji o celach społecznych czy moralnych. Opisał go raczej jako Lud Boży, Ciało Chrystusa i świątynię Ducha Świętego.

Choć – jak zaznaczył – przyczyny odchodzenia z Kościoła są bardzo różne, od osobistego rozczarowania i utraty wiary po względy praktyczne, takie jak chęć uniknięcia podatku kościelnego, to jego zdaniem władze kościelne nie zareagowały na to tym, co nazwał jedynym właściwym lekarstwem: ewangelizacją skoncentrowaną na Chrystusie.

Droga Synodalna a ewangelizacja

Według kard. Müllera kierownictwo Kościoła w Niemczech odrzuciło drogę nowej ewangelizacji, do której wielokrotnie zachęcał papież Franciszek.

Przekonywał, że misją Kościoła jest głoszenie Jezusa Chrystusa jako Syna Bożego i ukazywanie Go jako drogi, prawdy i życia. W jego ocenie Kościoła nie można oddzielić od Chrystusa, który pozostaje źródłem jego tożsamości i misji, nawet gdy Kościół nieustannie dąży do odnowy i nawrócenia.

Kard. Müller przeciwstawił temu to, co uważa za dominujące tendencje Drogi Synodalnej, którą scharakteryzował jako próbę przekształcenia Kościoła według współczesnych założeń społecznych i politycznych.

Dla porównania pochwalił pontyfikat papieża Leona XIV jako wyraźnie chrystocentryczny. Kardynał zauważył, że homilie i przemówienia papieża konsekwentnie ukazują Chrystusa jako fundament misji Kościoła.

Nawiązując do wizyt duszpasterskich papieża w Hiszpanii, Francji, Urugwaju, Argentynie i Peru, kard. Müller stwierdził, że wielkich tłumów witających Leona XIV nie należy interpretować jako wyrazu osobistego podziwu dla samego papieża, lecz jako znak nieustającej siły przyciągania Jezusa Chrystusa i Ewangelii.

Dowodził, że biskupi i kapłani nie są celebrytami, lecz ambasadorami Bożej miłości, których misją jest wskazywanie wiernym drogi do Chrystusa.

Kard. Müller ostro krytykuje bp. Bätzinga

Najostrzejsza część komentarza kard. Müllera dotyczyła publicznej krytyki papieża Leona XIV ze strony bp. Bätzinga.

Kard. Müller zarzucił niemieckiemu biskupowi, że zaszkodził chwili nadziei w Kościele, publicznie występując przeciwko papieżowi w wypowiedziach opublikowanych w gazecie diecezjalnej. Stwierdził, że wystąpienie bp. Bätzinga zawierało niesprawiedliwe oskarżenia i fałszywe insynuacje.

Według kard. Müllera bp Bätzing zakwestionował sposób, w jaki papież odniósł się do kryzysu nadużyć seksualnych popełnianych przez duchownych, zwłaszcza to, że nie wspomniał o niemieckim badaniu MHG, oraz położenie nacisku na osobistą odpowiedzialność poszczególnych sprawców.

Bp Bätzing miał argumentować, że takie wypowiedzi grożą podważeniem prawnych, duszpasterskich i skoncentrowanych na ofiarach sposobów reagowania na nadużycia, a także działań prewencyjnych, mających chronić małoletnich i osoby bezbronne.

Kard. Müller odrzucił te zarzuty i bronił położenia przez papieża nacisku na odpowiedzialność indywidualną.

Kard. Müller: wina osobista a wyjaśnienia systemowe

Jednym z głównych wątków odpowiedzi kard. Müllera jest rozróżnienie między winą osobistą a przyczynami systemowymi.

Dowodził, że wiele współczesnych dyskusji opiera się na szerokich pojęciach, takich jak klerykalizm, asymetryczne struktury władzy i sakralizacja władzy kapłańskiej, bez dostatecznej precyzji filozoficznej czy teologicznej.

Według kard. Müllera pojęcia te coraz częściej traktuje się jak ustalone prawdy, choć brakuje im rygoru niezbędnego, by właściwie wyjaśnić zachowania przestępcze.

Utrzymywał, że przestępstwa mają swoje źródło w czynach konkretnych osób, a nie w naturze samego kapłaństwa. Choć czynniki środowiskowe, zaniedbania instytucjonalne i niedostateczny nadzór mogą przyczyniać się do powstania okoliczności, w których dochodzi do nadużyć, podkreślał, że odpowiedzialność moralna spoczywa ostatecznie na sprawcy.

Kard. Müller przyznał, że biskupi, odpowiedzialni za sprawy personalne i inni przedstawiciele władz kościelnych mogą sami ponosić odpowiedzialność, jeśli nie interweniują, ukrywają zło lub pozwalają sprawcom nadal krzywdzić innych. Przekonywał jednak, że również w takich przypadkach odpowiedzialność pozostaje osobista, a nie instytucjonalna czy zbiorowa.

Dla kard. Müllera próby przenoszenia winy z jednostek na struktury grożą podważeniem podstawowych zasad chrześcijańskiej teologii moralnej.

Dowodził, że nauczanie katolickie zawsze utrzymywało, iż człowiek odpowiada za swoje czyny, chyba że zostaje pozbawiony wolności lub rozumu. W jego ocenie kwestionowanie tej zasady jest poważnym błędem teologicznym.

Szersze zastrzeżenia teologiczne

Poza debatą o nadużyciach kard. Müller powiązał kontrowersję z szerszymi sporami o naturę Kościoła, kapłaństwa i doktryny katolickiej.

Dowodził, że nadmierne skupienie na strukturach władzy odzwierciedla zsekularyzowane rozumienie Kościoła, pomijające jego sakramentalny fundament. Skrytykował także to, co określił jako dążenia do przekształcenia katolicyzmu w liberalny Kościół narodowy na wzór protestancki, kształtowany bardziej przez współczesne prądy ideologiczne niż przez doktrynę katolicką.

Według kard. Müllera postulaty daleko idących reform istniały już przed kryzysem nadużyć, a następnie były forsowane za pomocą argumentów związanych ze skandalem.

Ostrzegł, że wewnętrzne konflikty ideologiczne wypierają pierwszorzędną misję Kościoła, jaką jest głoszenie zbawienia w Jezusie Chrystusie i budowanie komunii z Bogiem.

Dla kardynała kluczowe pytanie brzmi, czy Kościół rozumie siebie jako ustanowiony przez Chrystusa sakrament zbawienia, czy jako organizację religijną dostosowującą się do założeń współczesnego społeczeństwa.

Kard. Müller apeluje o jedność i odpowiedzialną krytykę

Mimo zdecydowanej obrony papieża Leona XIV kard. Müller przyznał, że papieże, jak wszyscy ludzie, mogą popełniać błędy i mogą być w uprawniony sposób krytykowani.

Przekonywał jednak, że krytykę należy wyrażać dyskretnie i z szacunkiem, a nie poprzez wysoce publiczne konfrontacje, które grożą zgorszeniem i podziałami w Kościele.

Na zakończenie stwierdził, że publiczne spory o ideologię i tożsamość eklezjalną odciągają ostatecznie uwagę od potrzeb ofiar nadużyć i od wysiłków na rzecz zapobiegania przyszłym przestępstwom. W jego ocenie prawdziwa reforma musi być zakorzeniona w jasności teologicznej, osobistej odpowiedzialności i wierności misji Kościoła, a nie w tym, co uważa za ideologiczne kampanie wymierzone w sakramentalną i hierarchiczną strukturę Kościoła.

• Raju Hasmukh na podstawie materiałów Infocatholica