Papież Leon XIV mówi, że chrześcijanie mogą budować pokój poprzez etyczne zaangażowanie w politykę i gospodarkę, podkreślając znaczenie pracy, sprawiedliwości i dobra wspólnego.
Redakcja (4 listopada 2026, Gaudium Press) Papież Leon XIV wezwał chrześcijan do aktywnego udziału w życiu gospodarczym i politycznym jako konkretnego sposobu budowania pokoju, podkreślając, że wiary nie można oddzielać od odpowiedzialności społecznej. Podczas audiencji ogólnej na placu św. Piotra w środę 4 listopada 2026 r. papież kontynuował cykl katechez o dokumentach Soboru Watykańskiego II, skupiając się na Konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes i zawartym w niej nauczaniu o życiu gospodarczym, społecznym i politycznym.
Zwracając się do tysięcy pielgrzymów i gości zgromadzonych w Watykanie, Leon XIV rozważał rozdziały III i IV soborowej konstytucji Gaudium et spes, poświęcone życiu społeczno-gospodarczemu i wspólnocie politycznej. Podkreślił, że wymiar społeczny nie jest fakultatywnym aspektem chrześcijaństwa, lecz zasadniczą konsekwencją Wcielenia Jezusa Chrystusa.
„Wymiar społeczny stanowi integralną część nie tylko natury ludzkiej, ale także naszej wiary w Jezusa Chrystusa” – powiedział papież, określając zaangażowanie społeczne jako cenne dziedzictwo przekazywane w nauczaniu Kościoła.
Gaudium et spes o nierównościach gospodarczych i zagrożeniach dla pokoju
Leon XIV zwrócił uwagę na ostrzeżenie Ojców soborowych, że głęboka nierównowaga gospodarcza może stać się poważnym zagrożeniem dla pokoju światowego. Nawiązując do obaw wyrażonych w Gaudium et spes ponad sześćdziesiąt lat temu, zauważył, że zawarta tam analiza okazuje się coraz bardziej aktualna we współczesnym świecie.
Według papieża rozwój gospodarczy, który nie jest ani sprawiedliwy, ani nie szanuje stworzenia, przyczynił się do niestabilności i niesprawiedliwości w różnych społeczeństwach. Doceniając korzyści płynące z rozwoju technologii, podkreślił jednocześnie, że sam postęp techniczny nie rozwiąże najgłębszych problemów społecznych świata.
Wskazał natomiast na potrzebę reform strukturalnych i szerszej przemiany kulturowej. Systemy gospodarcze – mówił – muszą kierować się zasadami etycznymi, które stawiają w centrum osobę ludzką, zamiast traktować wzrost finansowy jako cel sam w sobie.
Papież przypomniał, że Sobór promował wizję rozwoju, który służy ludzkości i pozostaje pod kontrolą człowieka. Koncepcja ta, rozwinięta później przez św. Pawła VI w encyklice Populorum progressio z 1967 r., pozostaje kluczowa dla katolickiej nauki społecznej i wciąż wskazuje kierunek w podejmowaniu współczesnych wyzwań globalnych.
Ponowił również wezwanie do większych wysiłków na rzecz wyeliminowania dyskryminacji wobec grup najbardziej bezbronnych, zwłaszcza migrantów i osób zepchniętych na margines społeczny.
Centralna rola pracy
Znaczna część rozważań papieża dotyczyła godności ludzkiej pracy, którą nazwał sercem życia gospodarczego.
Praca – mówił – pozwala ludziom rozwijać talenty, utrzymywać rodziny i wnosić wkład w życie społeczeństwa. Umożliwia też człowiekowi udział w nieustającym stwórczym dziele Boga, nadając pracy zarówno wymiar społeczny, jak i duchowy.
Jednocześnie Leon XIV przestrzegł przed strukturami gospodarczymi, które podważają godność człowieka. Bezrobocie, wyzysk i niebezpieczne warunki pracy nazwał niedopuszczalnymi zjawiskami, którym muszą stawić czoła rządy, przedsiębiorstwa i całe społeczeństwo.
Papież przypomniał od dawna głoszone stanowisko Kościoła, zgodnie z którym pracownicy mają zarówno prawa, jak i obowiązki, w tym prawo do udziału w decyzjach dotyczących ich miejsc pracy. Zauważył, że związki zawodowe nadal odgrywają ważną rolę w obronie interesów pracowników i w rozwiązywaniu sporów poprzez dialog i środki wolne od przemocy.
Odpowiedzialność w finansach i inwestycjach
Przechodząc do kwestii finansów i inwestycji, Leon XIV powrócił do jednej z podstawowych zasad katolickiej nauki społecznej: powszechnego przeznaczenia dóbr.
Zasada ta głosi, że dobra ziemi są przeznaczone dla całej ludzkości i trzeba nimi zarządzać w sposób, który służy godności człowieka i dobru wspólnemu.
Papież podkreślił, że na tych, którzy podejmują decyzje finansowe i gospodarcze, spoczywa poważna odpowiedzialność. Strategie inwestycyjne, planowanie gospodarcze i polityka publiczna powinny zaspokajać podstawowe potrzeby wspólnot, a zarazem chronić interesy przyszłych pokoleń.
Przestrzegł przed krótkowzrocznym podejściem, które stawia na pierwszym miejscu bieżącą konsumpcję, nie zważając na długofalowe skutki społeczne i środowiskowe, i wezwał w zamian do etycznej równowagi między obecnymi potrzebami a odpowiedzialnością za przyszłość.
Życie polityczne w służbie dobra wspólnego według Gaudium et spes
Poza kwestiami gospodarczymi Leon XIV mówił o roli polityki w umacnianiu sprawiedliwości i pokoju.
Zauważył, że we współczesnych społeczeństwach coraz pełniej uznaje się godność człowieka i podejmuje coraz więcej wysiłków na rzecz tworzenia systemów politycznych i prawnych, które lepiej chronią podstawowe prawa. Jak powiedział, zjawiska te są wyrazem ważnego postępu w życiu publicznym.
Papież przypomniał nauczanie Gaudium et spes, zgodnie z którym wspólnoty polityczne istnieją po to, by służyć dobru wspólnemu. Władza publiczna – wyjaśnił – powinna być zawsze sprawowana dla dobra całego społeczeństwa, a nie w interesie poszczególnych grup.
Dobro wspólne określił jako zespół warunków życia społecznego, które pozwalają jednostkom, rodzinom i wspólnotom w pełni urzeczywistnić ich ludzki potencjał. Choć konkretne struktury władzy mogą się różnić w zależności od lokalnych kultur i okoliczności historycznych, wszystkie systemy polityczne powinny ostatecznie dążyć do dobra całej rodziny ludzkiej.
Kościół i państwo w Gaudium et spes: odrębne, lecz współpracujące
Leon XIV przypomniał także soborowe nauczanie o relacji między Kościołem a władzami politycznymi.
Podkreślając, że Kościół i wspólnota polityczna są autonomiczne i niezależne, każde w swojej dziedzinie, zaznaczył, że jedno i drugie służy temu samemu człowiekowi i łączy je troska o dobro społeczne.
Papież powiedział, że współpraca wspólnot religijnych z instytucjami cywilnymi może być skuteczniejsza, gdy uwzględnia lokalne uwarunkowania, a zarazem koncentruje się na dobru wspólnym. Taka współpraca – zauważył – umacnia społeczeństwo i przyczynia się do budowania świata bardziej sprawiedliwego i pokojowego.
Pokój budowany przez odpowiedzialność publiczną
Łącząc zaangażowanie gospodarcze i polityczne bezpośrednio z budowaniem pokoju, Leon XIV dowodził, że prawdziwy pokój to coś więcej niż brak konfliktu. Zależy on od sprawiedliwości, uczestnictwa i troski o tych, którzy cierpią z powodu nierówności i wykluczenia.
Nawiązując do nauczania papieża Franciszka w Fratelli tutti, określił wojnę jako porażkę polityki i ludzkości. Natomiast polityka, która troszczy się o rany społeczne i krzewi sprawiedliwość, daje nadzieję na przyszłość.
Papież zachęcił chrześcijan, zwłaszcza młodych, do naśladowania przykładu mężczyzn i kobiet, którzy wiernie służyli w życiu publicznym i pracowali na rzecz dobra wspólnego. Ponowił również apel do diecezji, parafii i instytucji katolickich o umacnianie kształcenia w zakresie nauki społecznej Kościoła.
Pozdrowienia dla pielgrzymów z różnych krajów
Na zakończenie audiencji Leon XIV pozdrowił pielgrzymów anglojęzycznych, m.in. z Anglii, Irlandii, Danii, Malty, Holandii, Norwegii, Nigerii, Australii, Indonezji, Japonii, Filipin, Tajlandii, Wietnamu i Stanów Zjednoczonych.
Szczególnie serdecznie powitał członków National Conference of Vocation Directors for England and Wales i przyzwał na wszystkich obecnych radość i pokój Jezusa Chrystusa.
Audiencja była częścią kontynuowanej przez papieża refleksji nad Soborem Watykańskim II – cyklu, który ma ukazać trwałą aktualność soborowego nauczania wobec współczesnych wyzwań społecznych, politycznych i gospodarczych. W swoich rozważaniach Leon XIV przedstawił katolicką naukę społeczną nie jako abstrakcyjny zbiór idei, lecz jako praktyczne ramy budowania sprawiedliwości, solidarności i pokoju w coraz bardziej współzależnym świecie.
- Raju Hasmukh na podstawie materiałów z Vatican VA
