Hongkong skazuje organizatorów czuwań w rocznicę masakry, Lee Cheuk-yana i Chow Hang-tung: pamięć o Tiananmen pod presją ustawy o bezpieczeństwie narodowym.
News Room (21 sierpnia 2026, Gaudium Press ) Skazanie doświadczonego działacza związkowego Lee Cheuk-yana i zajmującej się prawami człowieka adwokatki Chow Hang-tung to znacznie więcej niż kolejne orzeczenie wydane na podstawie hongkońskiej ustawy o bezpieczeństwie narodowym. Wyroki symbolizują systematyczny demontaż kultury politycznej, która niegdyś odróżniała to miasto od Chin kontynentalnych i w której pamięć o Tiananmen — o masakrze na placu Tiananmen w 1989 roku — przez długi czas przetrwała jako rzadki akt zbiorowej pamięci i obywatelskiego oporu.
W czwartek trzech sędziów wyznaczonych do rozpoznawania spraw z zakresu bezpieczeństwa narodowego uznało Lee i Chow za winnych podżegania do działalności wywrotowej w jednym z najważniejszych procesów politycznych od czasu, gdy w grudniu ubiegłego roku przedsiębiorca medialny Jimmy Lai został skazany na dwadzieścia lat więzienia. Orzeczenie po raz kolejny pokazuje, jak ramy prawne narzucone przez Pekin przekształciły granice dopuszczalnej wypowiedzi politycznej w Hongkongu.
69-letni Lee i 41-letnia Chow pozostają w areszcie od września 2021 roku. Grozi im teraz do dziesięciu lat pozbawienia wolności, a ogłoszenie wyroku zaplanowano na 28 sierpnia. Ich sprawa jest związana z niegdyś wpływowym Hongkońskim Sojuszem na rzecz Wsparcia Patriotycznych Ruchów Demokratycznych w Chinach — organizacją odpowiedzialną za doroczne czuwania ze świecami 4 czerwca w parku Victoria, upamiętniające zabitych podczas stłumienia protestów na placu Tiananmen.
W postępowaniu figuruje również były deputowany Albert Ho. W przeciwieństwie do współoskarżonych, Ho przyznał się do winy na początku procesu, licząc na łagodniejszy wyrok w ramach odmiennej strategii prawnej.
Koniec tradycji, która chroniła pamięć o Tiananmen
Przez dziesięciolecia Hongkong zajmował wyjątkowe miejsce w chińskim świecie. Podczas gdy w Chinach kontynentalnych dyskusja o masakrze na placu Tiananmen pozostawała mocno ograniczona, w mieście odbywały się doroczne publiczne obchody, w których uczestniczyły tysiące ludzi. Czuwania w parku Victoria stały się trwałym symbolem wolności zgromadzeń, wolności słowa i pamięci historycznej.
Początki tych zgromadzeń sięgają jednego z najbardziej doniosłych epizodów we współczesnej historii Chin. W 1989 roku prodemokratyczne demonstracje skupione wokół placu Tiananmen stały się poważnym wyzwaniem dla władzy Partii Komunistycznej. Chiński rząd odpowiedział siłą militarną, wysyłając czołgi do Pekinu i otwierając ogień do protestujących. Stłumienie protestów pozostawiło setki, a być może tysiące zabitych.
Pamięć o tych wydarzeniach stała się politycznie drażliwa w Chinach kontynentalnych. W Hongkongu natomiast Sojusz co roku dbał o to, by ofiary nie zostały zapomniane. Ta różnica faktycznie zniknęła, gdy w 2020 roku, w czasie pandemii Covid-19, władze zakazały czuwań. Choć początkowo powoływano się na względy zdrowia publicznego, kontekst polityczny zmienił się zdecydowanie, kiedy zaledwie kilka tygodni później Pekin narzucił terytorium ustawę o bezpieczeństwie narodowym.
Ustawa stała się następnie głównym narzędziem, za pomocą którego władze uderzyły w organizatorów obchodów.
Kryminalizacja idei
Być może najbardziej uderzającym aspektem orzeczenia jest to, co ujawnia ono o zmieniającej się definicji przestępstwa politycznego w Hongkongu.
Zgodnie z uzasadnieniem sądu Lee, Ho i Chow konsekwentnie zachowywali wrogość wobec Komunistycznej Partii Chin i władz centralnych. Sędziowie argumentowali, że oskarżeni odmówili złagodzenia swoich stanowisk po wejściu w życie ustawy o bezpieczeństwie narodowym i nadal wspierali cele Sojuszu.
Jednocześnie orzeczenie przyznaje kluczowe fakty, które tradycyjnie przemawiałyby zdecydowanie na korzyść obrony. Organizacja nigdy nie zaproponowała harmonogramu zakończenia rządów jednej partii, nigdy nie przedstawiła konkretnych metod osiągnięcia tego celu i nigdy nie nawoływała do przemocy.
Mimo tych ustaleń sąd uznał, że samo powtarzanie celu, jakim jest zakończenie rządów jednej partii, wystarcza, by stanowić przestępstwo.
Takie rozstrzygnięcie rodzi głębokie pytania o zawężającą się przestrzeń pokojowej działalności politycznej. Jeśli samo wyrażenie politycznego dążenia może być traktowane jako działalność wywrotowa, to granica między pokojowym sprzeciwem a czynem przestępnym staje się coraz trudniejsza do wskazania.
Oskarżenie argumentowało dalej, że wezwania do zakończenia rządów jednej partii są sprzeczne z porządkiem konstytucyjnym Chin, zwłaszcza po nowelizacji konstytucji z 2018 roku, która formalnie utrwaliła przywództwo Partii Komunistycznej jako fundament ustroju socjalistycznego.
W rezultacie powstała wykładnia prawna, w której krytyka samej struktury politycznej może być postrzegana jako zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa — niezależnie od tego, czy towarzyszy jej przemoc lub plany bezpośrednich działań.
W obronie wartości Hongkongu
W trakcie postępowania Chow Hang-tung stała się jednym z najbardziej przekonujących głosów procesu. Decydując się na samodzielną obronę, przedstawiła sprawę jako próbę nie tylko zasad prawnych, lecz także obywatelskiej tożsamości Hongkongu.
W mowie końcowej Chow przekonywała, że działania objęte postępowaniem są dokładnie tym rodzajem aktywności, którą zdrowe społeczeństwo powinno wspierać, a nie zakazywać. Opisała je jako wyraz wartości i ideałów, które pomagały budować i chronić kolejne generacje mieszkańców Hongkongu.
Jej argumentacja współbrzmiała z szerszymi obawami podnoszonymi przez adwokata Lee, Erika Shuma, który apelował do sądu, by nie sprowadzał praw człowieka do pojęcia czysto formalnego. Obrona utrzymywała, że sprawa dotyczy ostatecznie wolności słowa i prawa do pokojowej działalności politycznej.
Sąd nie dał się przekonać. Argumenty oskarżonych ukazują jednak głębsze znaczenie procesu: spór o to, czy tradycyjne swobody obywatelskie Hongkongu wciąż zachowują praktyczne znaczenie w ramach systemu bezpieczeństwa narodowego.
Międzynarodowy alarm: pamięć o Tiananmen znika
Przed gmachem sądu silna obecność policji odzwierciedlała drażliwość postępowania. Sympatycy okazywali solidarność członkom rodzin, a matka Chow wyraziła nadzieję, że społeczeństwo znów stanie się miejscem, w którym „zakwitną kwiaty w różnych kolorach”.
Międzynarodowe organizacje praw człowieka zareagowały ostrą krytyką. Amnesty International potępiła wyroki skazujące, twierdząc, że ustawa o bezpieczeństwie narodowym jest wykorzystywana do karania ludzi za pokojowe upamiętnianie ofiar stłumienia protestów w 1989 roku.
Organizacja podkreśla, że Hongkong był kiedyś jedynym miejscem pod chińską zwierzchnością, gdzie mogły otwarcie odbywać się masowe obchody rocznicy Tiananmen. Z perspektywy Amnesty wyroki stanowią kolejny krok w stopniowym wymazywaniu tej pamięci historycznej: pamięć o Tiananmen jest usuwana z przestrzeni publicznej.
Nazywając Lee i Chow „więźniami sumienia”, Amnesty wezwała do uchylenia wyroków oraz do natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia obu działaczy.
Szersze znaczenie wyroku
Skazanie Lee Cheuk-yana i Chow Hang-tung nie dotyczy wyłącznie losu dwóch znanych działaczy. Odzwierciedla ono szerszą przemianę w Hongkongu, gdzie pamięć o Tiananmen, sprzeciw i działalność demokratyczna są coraz częściej traktowane jako kwestie bezpieczeństwa narodowego.
Przyznanie przez sąd, że oskarżeni ani nie nawoływali do przemocy, ani nie przedstawili konkretnego planu zmiany politycznej, czyni znaczenie orzeczenia jeszcze poważniejszym. Sprawa sugeruje, że w dzisiejszym Hongkongu samo wyrażenie pewnych przekonań politycznych może wystarczyć, by pociągnąć za sobą odpowiedzialność karną.
Dla krytyków ta rzeczywistość oznacza zdecydowane odejście od wartości, które niegdyś definiowały miasto. Dla zwolenników systemu bezpieczeństwa jest to egzekwowanie nowego porządku konstytucyjnego. Tak czy inaczej, wyrok pozostaje przełomowym momentem w politycznej ewolucji Hongkongu — takim, który na lata ukształtuje debaty o prawach, pamięci i wolności.
- Raju Hasmukh, na podstawie materiałów Asianews.it
