Teolog Jan-Heiner Tück apeluje o wznowienie dialogu z Bractwem Świętego Piusa X

Na łamach Communio, odpowiadając na szczegółową krytykę teologa FSSPX ks. Matthiasa Gaudrona, Tück stwierdził, że ani Kościół, ani katolicy tradycjonaliści nic nie zyskują, gdy zastrzeżenia zgłaszane przez bractwo zbywa się z góry jako jedynie reakcyjne czy nostalgiczne.

Jego wystąpienie pojawia się w czasie, gdy formalne rozmowy doktrynalne między Bractwem Świętego Piusa X a watykańską Dykasterią Nauki Wiary nie zostały wznowione, przez co kluczowe spory teologiczne pozostają nierozstrzygnięte.

Debata postrzegana jako krok we właściwym kierunku

Mimo istotnych różnic Tück z zadowoleniem przyjął fakt, że Gaudron odniósł się bezpośrednio do argumentów przedstawionych w jego niedawnej książce poświęconej Bractwu Świętego Piusa X i jego relacjom z Kościołem katolickim.

Według Tücka sama ta wymiana zdań jest konstruktywnym krokiem w chwili, gdy oficjalny dialog utknął w martwym punkcie.

Zasugerował, że obecna debata teologiczna może stworzyć okazję do poważniejszej i bardziej krytycznej dyskusji nad kwestiami, które wciąż dzielą bractwo i Stolicę Apostolską.

Zdaniem Tücka autentyczny dialog musi poważnie potraktować szereg zastrzeżeń często podnoszonych przez katolików tradycjonalistów, w tym kwestie godności liturgii, głębi duchowej, jasności doktrynalnej oraz tego, co postrzegają oni jako problematyczne zjawiska okresu posoborowego.

Zamiast z góry odrzucać takie zastrzeżenia, należy – jak przekonywał – otwarcie się nimi zająć w ramach szerszych starań o pojednanie w Kościele.

Spór koncentruje się na rozumieniu tradycji

Główna różnica zdań, której dotyczy ta wymiana poglądów, odnosi się do natury tradycji katolickiej i interpretacji Soboru Watykańskiego II.

Tück i Gaudron skupiają się na zagadnieniach rozwiniętych w książce Tücka The Sell-Out of the Council, która ukazała się krótko przed nielegalnymi konsekracjami biskupimi dokonanymi przez Bractwo Świętego Piusa X. Ich dyskusja dotyczy stosunku do władzy papieskiej, wiążącego charakteru nauczania Kościoła, reformy w ramach tradycji oraz interpretacji kluczowych dokumentów Soboru Watykańskiego II.

Szczególną uwagę poświęcono soborowemu nauczaniu o wolności religijnej, relacjach z religiami niechrześcijańskimi oraz reformie liturgicznej – wszystkim tym obszarom, które od dawna są przedmiotem sporu między FSSPX a władzami kościelnymi.

Tück dowodzi, że sedno konfliktu tkwi w odmiennym rozumieniu samej tradycji.

Odrzuca pogląd, jakoby tradycję można było pojmować po prostu jako stały zbiór formuł przechowywanych w niezmienionej postaci na przestrzeni dziejów. Opisuje ją natomiast jako żywy proces, w którym ta sama wiara jest przekazywana, wyrażana i broniona w zmieniających się okolicznościach kulturowych i historycznych.

Zgodnie z takim rozumieniem ciągłość z przeszłością wymaga czegoś więcej niż powtarzania formuł. Domaga się również, by Kościół w różnych epokach na nowo przekazywał wiarę i nią żył, pozostając wiernym jej istotnej treści.

Sobór Watykański II głównym punktem sporu z Bractwem Świętego Piusa X

Przyznając, że nie każda wypowiedź Soboru Watykańskiego II ma koniecznie ten sam stopień autorytetu doktrynalnego, Tück przekonuje, że w grę wchodzi kwestia bardziej zasadnicza.

Jego zdaniem katolicy muszą się zastanowić, czy uprawnione jest przedstawianie ogólnego kierunku soboru powszechnego, zatwierdzonego zarówno przez papieża, jak i przez kolegium biskupów całego świata, jako błędnej drogi, a nawet zdrady tradycji.

Kwestia ta pozostaje kluczowa dla trwających napięć między FSSPX a Kościołem posoborowym.

Tück twierdzi również, że Bractwo Świętego Piusa X musi uznać, iż jego interpretacja tradycji nie jest po prostu tożsama z samą tradycją. Stanowisko bractwa określa raczej jako historycznie uwarunkowaną interpretację, która sama powinna podlegać ocenie teologicznej.

W jego przekonaniu bractwo musi zadać sobie pytanie, czy jego rozumienie w wystarczającym stopniu uwzględnia historyczną rozległość wiary katolickiej, wolność właściwą aktowi wiary oraz nierozerwalny związek między doktryną, życiem chrześcijańskim i kultem.

Deklaracja wiary Bractwa Świętego Piusa X jako propozycja dialogu

Debata toczy się na tle niedawnych starań Bractwa Świętego Piusa X o publiczne określenie swojego stanowiska.

W maju, przed udzieleniem święceń biskupich, bractwo opublikowało „Deklarację wiary”, którą przedstawiło jako ofertę dialogu skierowaną do Watykanu.

Deklaracja pojawiła się po tym, jak FSSPX odrzuciło propozycję kard. Víctora Manuela Fernándeza, prefekta Dykasterii Nauki Wiary, który zaproponował dalszy dialog, jeśli bractwo odłoży zaplanowane święcenia biskupie.

Za pomocą deklaracji bractwo starało się nakreślić to, co uważało za minimalne warunki konieczne do komunii z Kościołem i do określania siebie jako autentycznie katolickie.

Dokument kwestionował jednak także kilka nauk, których Kościół katolicki trzyma się od Soboru Watykańskiego II i które były wielokrotnie potwierdzane przez papieży posoborowych.

Nieustające wyzwanie teologiczne

Najnowsza wymiana zdań między Tückiem a Gaudronem uwydatnia trwałość różnic teologicznych, które od dziesięcioleci kształtują relacje między Watykanem a Bractwem Świętego Piusa X.

Choć oficjalne rozmowy doktrynalne pozostają zawieszone, Tück dostrzega wartość w podtrzymywaniu merytorycznej wymiany teologicznej. Jego zdaniem konstruktywny dialog wymaga zarówno uznania uzasadnionych zastrzeżeń zgłaszanych przez tradycjonalistów, jak i przyjęcia, że autorytet soboru powszechnego oraz żywy rozwój tradycji pozostają integralnymi elementami wiary katolickiej.

Nie wiadomo, czy taka wymiana poglądów może przyczynić się do szerszego pojednania, ale Tück uważa, że gotowość do poważnego zmierzenia się z przeciwnymi argumentami może otworzyć nowe możliwości w czasie, gdy formalne kanały rozmów w dużej mierze utknęły w martwym punkcie.

• Raju Hasmukh na podstawie materiałów z https://www.katholisch.de/